Je laat informatie weg in je eigen voordeel, en ineens sta je midden in een volwaardig schandaal. Een recent voorbeeld hiervan is Kai Wegner, de burgemeester van Berlijn. Hij gaf toe dat hij op de eerste dag van de grootschalige stroomstoring in het zuidwesten van Berlijn tennis speelde om zijn hoofd leeg te maken. Eerder had de CDU-politicus echter gezegd dat hij die zaterdag thuis was geweest en zich op zijn kantoor had teruggetrokken. Deze communicatiestijl wordt breed bekritiseerd.
Kleinere en grotere leugentjes om bestwil op het werk
In sommige situaties zijn leugens in het beroepsleven wel degelijk toegestaan. In een sollicitatiegesprek hoeven vrouwen bijvoorbeeld, zelfs als er expliciet naar gevraagd wordt, niet de waarheid te vertellen als ze zwanger zijn. „Zodra we bewust liegen om ons een voordeel toe te eigenen of anderen een nadeel te berokkenen, is het echter niet meer oké”, zegt Kettler.
Leugens zijn soms ook toegestaan
In sommige situaties zijn leugens in het beroepsleven wel degelijk toegestaan. In een sollicitatiegesprek hoeven vrouwen bijvoorbeeld, zelfs als er expliciet naar gevraagd wordt, niet de waarheid te vertellen als ze zwanger zijn. „Vanaf het moment dat we bewust liegen om ons een voordeel toe te eigenen of anderen een nadeel te berokkenen, is het echter niet meer oké”, zegt Kettler.
Elke leugen roept vervolgvragen op, en daarmee tegenstrijdigheden
Branko Woischwill Communicatieadviseur/auteur
Juist leidinggevenden hebben hier een bijzondere verantwoordelijkheid. Volgens communicatieadviseur en auteur Branko Woischwill gaat het om ‘hoe groter de verantwoordelijkheid en hoe meer macht, des te minder speelruimte er is’. Leiderschap wordt afgemeten aan transparantie.
Juist op het werk komen leugens snel uit
Zelden val je door de eerste onwaarheid door de mand, maar door de daaropvolgende leugens. „Elke leugen roept vervolgvragen op, en daarmee tegenstrijdigheden”, aldus Woischwill. Juist in de werkcontext is dat gevaarlijk terrein: „In organisaties is de kans op ontdekking groot, omdat informatie verspreid is: afspraken, chats, getuigen, notulen – er klopt bijna altijd wel iets niet”, zegt de adviseur, die op het thema vertrouwen is gepromoveerd.
Juist een slechte leugen wordt daarom vaak snel herkend. „Bijvoorbeeld dat die vooral dient ter zelfbescherming en verantwoordelijkheid afschuift in plaats van een probleem op te lossen”, zegt Woischwill. „Signalen voor onwaarheid zijn vaak te veel uitleg, opvallende vaagheid bij eenvoudige feiten of een te glad verhaal.”
Wat helpt als een leugen uitkomt
Als we op een leugen worden betrapt, helpt volgens coach Joern Kettler in eerste instantie alleen eerlijkheid en het woord ‘omdat’. Wie de redenen voor zijn gedrag uitlegt, zorgt er ook bij de ander voor dat het te begrijpen is. Bijvoorbeeld: „Ik heb je bewust niet de waarheid verteld, omdat ik je niet wilde kwetsen.” Dat zorgt bij de persoon die zich bedrogen voelt voor openheid. „Dan kun je er onder omstandigheden ook weer elegant uitkomen.” Daarbij kunnen aspecten als benaderbaarheid of menselijkheid ook een rol spelen.
Ook Branko Woischwill zegt: „De enige echt elegante uitweg is helderheid: stoppen, toegeven, corrigeren en dat zonder nieuwe excuses.” Hij raadt aan om de feiten op tafel te leggen, je eigen motief uit te leggen zonder je te verdedigen, en je te verontschuldigen. Niet in de laatste plaats belangrijk: „Concreet laten zien wat er verandert, zodat het niet nog eens gebeurt.”
Wat in geen geval gepast is als een leugen uitkomt, zeker op het werk: ontkennen en eromheen draaien. „Dat maakt het alleen maar erger”, waarschuwt Joern Kettler. „Wie probeert zich eruit te wurmen, maakt van een fout een patroon – en van een patroon een vertrouwensbreuk”, aldus ook Woischwill.
Uiteindelijk komt de waarheid namelijk toch bijna altijd aan het licht. Kettler: „Alleen als ik op het werk eerlijk ben, kan ik uiteindelijk het vertrouwen weer terugwinnen.”
Ontvang elke week - op maandag - het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en maak kans op een Apple Watch!
