Waarom je je baan toch echt in januari níet moet opzeggen

Waarschijnlijk was het een worsteling om je bed uit te komen. Misschien heb je een onrealistische deadline gekregen, of maakte je passief-agressieve collega net een vilein commentaar. Misschien heeft iemand de laatste restjes van jouw amandelmelk opgemaakt, ondanks het uiterst beleefde post-itbriefje waarmee je je collega’s informeerde over je lactose-intolerantie. Iedereen fantaseert er weleens over om zijn baan op te zeggen, toch? Vandaag is daar niet de dag voor.

De kater na de vakantie: waarom werk nu zo zwaar voelt

Het kan heel bevrijdend zijn om je eigen Jerry Maguire-moment voor je te zien – weglopen, een scène schoppen, ‘het systeem’ een hak zetten en een vis (en Renée Zellweger) meenemen terwijl je vertrekt – maar voor de meesten blijft zo’n scène stevig in de fantasiewereld, schrijft *Independent*. Op dagen als de maandag die we ‘Blue Monday’ noemen (officieel de meest deprimerende dag van het jaar) zullen sommigen die fantasie echter hebben willen omzetten in werkelijkheid.

Lees ook - Gen Z het vaakst van plan om binnen 6 maanden van baan te wisselen: ‘Hebben andere verwachtingen’

Het is niet heel verrassend dat de verleiding om weg te lopen in januari sterker kan zijn dan op welk ander moment van het jaar dan ook. De combinatie van net vrij te zijn geweest met dierbaren, geteisterd worden door de januariblues en in paniek raken door de druk van ‘New year, new you’ is krachtig, waarschuwt professor Anthony C. Klotz van de School of Management van UCL. In ‘Jolted’, zijn nieuwe boek, onderzoekt hij de wetenschap achter waarom mensen ervoor kiezen om te blijven of te vertrekken uit een baan.

Hij verwijst naar onderzoek waaruit blijkt dat terugkeren naar het werk na welke vakantie dan ook voor veel werknemers een negatieve ervaring is, ondanks de wijdverbreide verwachting dat vrije tijd ons zou opladen en revitaliseren. „Je hebt een totaal andere, meer ontspannen omgeving ervaren die je tijd geeft om over het leven na te denken. En dan kom je ineens terug op de werkvloer, en is er een heel sterk contrasteffect tussen het stressniveau dat je op vakantie had en het niveau dat je nu ervaart.”

Contrasteffect

Een ander onderzoek vroeg deelnemers om gedurende een aantal weken verschillende niveaus van positieve en negatieve emoties toe te schrijven aan alledaagse activiteiten. Niet verrassend werd aan werk de minste positieve en de meeste negatieve emoties gekoppeld; tijd doorbrengen met familie en vrije tijd stonden aan de andere kant van het spectrum. Klotz: „Er is een heel normaal contrasteffect: we hebben allemaal net twee weken met familie en vrienden doorgebracht, van vrije tijd genoten, en dan gaan we weer aan het werk. Misschien is er niets mis met je baan, maar hij is minder leuk en minder bevredigend dan wat je net gedaan hebt. Het is volkomen normaal om deze achtbaan aan emoties te voelen.”

Van sunday scaries naar quiet quitting

Julian Lighton, auteur van Navigating Your Next: Discover the Career You Want and the Path to Get There en een van de belangrijkste businesscoaches in Silicon Valley, omschrijft terugkeren naar het werk na kerst en nieuwjaar als het ultieme voorbeeld van de sunday scaries. „Je bent een week, twee weken, drie weken weg geweest, afhankelijk van jouw situatie, en ineens zit je er weer middenin. En die druk om terug te zijn in iets waarbij je ook echt iets moet doen, is heel vaak een belangrijke trigger.”

Het kan zijn dat de werknemer wordt aangesproken op zijn resultaten, of in een call moet meedoen waar hij of zij geen zin in heeft, of dat er ‘iets in de directe omgeving gebeurt dat hen echt, echt op de kast jaagt’. Een veelvoorkomende reactie op dat gevoel, zeker als het voortbouwt op langdurige onderliggende frustraties, is quiet quitting: in je functie blijven, maar alleen het strikt noodzakelijke doen om aan de functie-eisen te voldoen en niets meer.

Bij een selecte groep leidt het tot wat bekendstaat als rage quitting of impulsief ontslag nemen: ontslag nemen als een reactieve, ongeplande zet omdat je plotseling je kookpunt hebt bereikt. Volgens onderzoek valt slechts zo’n 5 tot 10 procent van de ontslagen in deze categorie, schat Klotz.

Lees ook - Van baan- naar werkzekerheid: ‘Ontslagvrije samenleving komt hele economie ten goede’

„Wat aan impulsief ontslag voorafgaat, is een piek in negatieve emoties die wordt veroorzaakt door een gebeurtenis,” legt hij uit. „Het kan de druppel zijn die de emmer doet overlopen: het laatste incident in een langdurige opeenstapeling van stressfactoren die hebben geleid tot een burn-out. Maar het kan ook zo zijn dat je op de automatische piloot meeliep, niet echt nadacht over je relatie met werk, en dat er een negatieve gebeurtenis plaatsvindt die een negatieve piek in je emoties veroorzaakt – het gaat van nul naar honderd.”

Onderzoek laat zien dat de betreffende gebeurtenis doorgaans uit twee richtingen kan komen. De eerste, niet verbazingwekkend, is de manager. Het kan voortkomen uit een meningsverschil, een botsende persoonlijkheid of vermeend onvermogen; Klotz beschrijft in zijn boek een geval waarin een werknemer er meteen de brui aan gaf nadat zijn leidinggevende een denigrerende opmerking over zijn dochter had gemaakt.

Het tweede type gebeurtenis is extern – er gebeurt iets in het persoonlijke leven van de werknemer. Misschien krijg jij of iemand in je familie slecht gezondheidsnieuws. „Dat plaatst alles in perspectief en doet je beseffen dat je geen minuut langer in je huidige baan kunt blijven,” zegt Klotz. Dit kan zelfs gebeuren bij mensen die hun baan eigenlijk leuk vinden; het plotseling, bijna lichamelijk beseffen dat hun tijd op aarde beperkt is, zet hen ertoe aan elk aspect van hun leven te heroverwegen.

Het lijkt misschien dat zo’n schokbesluit als rage quitting goed voor ons kan zijn, omdat het ons dwingt actief nieuwe kansen na te jagen als we vastzitten in een sleur. Het personage Rachel Green van Jennifer Aniston in Friends bouwt haar droombaan in de mode immers pas op nadat ze impulsief ontslag neemt bij het koffietentje – nadat ze Chandlers advies ter harte neemt dat ze ‘de angst’ nodig heeft om haar tot actie te dwingen.

Toch is job hugging, een werkplektrend waarbij mensen zich vastklampen aan een baan, zelfs als die weinig voldoening of groeimogelijkheden biedt in opkomst. Uit Monster’s 2025 Job Hugging Report blijkt dat 75 procent van de Amerikaanse werknemers van plan was te blijven zitten tot eind 2027, terwijl bijna de helft (48 procent) aangaf in hun huidige baan te blijven uit angst en economische onzekerheid. „Baanzekerheid en stabiliteit zijn emotionele vangnetten geworden,” zegt Vicki Salemi, loopbaanexpert bij Monster. „De nieuwe loyaliteit draait om overleven, niet per se om voldoening.”

Wat is rage quitting en wat triggert het?

Toch raden deskundigen rage quitting doorgaans niet aan, ook al is blijven hangen in een functie die niet meer bij je past of je niet meer uitdaagt duidelijk geen geweldig langetermijnplan voor je loopbaan.

„De enige uitzondering is wanneer er een kans voorbijkomt die maar kort beschikbaar is en die je absoluut niet mag missen, of als de bron van je neiging tot rage quitting echt schokkend is en je welzijn op korte termijn ernstig schaadt of trauma veroorzaakt,” zegt Klotz. Maar meestal zijn onze emoties behoorlijk veranderlijk. Het loont de moeite om even af te wachten, adviseert hij.

„Sta stil bij de vragen: wat vind ik nu echt leuk aan deze baan? Wat vind ik minder leuk? Welke andere mogelijkheden zijn er, en wat zijn daarvan de voor- en nadelen? Blijf een tijdje bij die vragen hangen en kijk hoe groen het gras aan de overkant nu echt is,” zegt Klotz.

Honeymoon-hangover-effect

Studies laten zien dat mensen gemiddeld óf niet gelukkiger óf zelfs iets minder gelukkig zijn na een baanwissel dan in hun vorige functie. „We denken dat het fantastisch zal zijn, maar uiteindelijk blijken daar gewoon weer andere bronnen van ontevredenheid te zijn,” zegt Klotz. Onderzoeker Wendy Boswell noemde de term honeymoon-hangover-effect om dit gevoel te beschrijven. In de eerste weken of maanden in een nieuwe baan lijkt alles rooskleurig. Dan volgen wat tegenvallers, verwachtingen worden niet ingelost en de realiteit dringt door. Het is dus de moeite waard om ervoor te zorgen dat elke stap goed doordacht en berekend is, om dat gevoel van “van de regen in de drup” te voorkomen.

Lees ook - Iemand wordt op een leugen betrapt op je werk: en dan?

Het is bovendien heel waarschijnlijk dat je loopbaan op de lange termijn schade oploopt als je in een opwelling bruggen verbrandt. „Heel slecht voor je brand, voor je identiteit,” waarschuwt Lighton. „Je hebt een serieus probleem als je het meer dan eens doet, want de meeste sectoren zijn relatief klein, en je bouwt een reputatie op die heel moeilijk uit te wissen is.”

Rage quitting kan ertoe leiden dat je jezelf ‘uitschakelt’, voegt hij daaraan toe. Het verankert bij jezelf het idee dat je niet genoeg veerkracht hebt om beproevingen en stormen te doorstaan. Het bouwt een innerlijk verhaal op dat zegt: als het zwaar wordt, ben jij weg.

Concrete oefeningen om je werkgeluk te hervinden

Als je na je terugkeer naar het werk merkt dat je er helemaal klaar mee bent, raadt Lighton twee eenvoudige technieken aan om het gat tussen perceptie en realiteit te overbruggen. De eerste is de Proof Jar: schrijf elke dag op een briefje één ding dat goed gaat op je werk en doe dit in een pot. Lees die briefjes elke week terug. Lighton: „De hersenen werken met concrete dingen, met het herkennen van signalen. Dus je leert jezelf in feite dat je vooruitgang boekt en je goed voelt, en dat vermindert je stress en je neiging tot heftige reacties en gevoelens van afwijzing.”

De tweede tactiek heet de Three-Line Night Reset. Schrijf aan het eind van elke dag het antwoord op drie vragen op: wat putte je die dag uit? Wat hielp je? En wat heb je beter aangepakt of gedaan dan vorig jaar? „Als je die dingen opschrijft, vooral in de maanden januari en februari, krijg je een veel realistischer beeld van je situatie, in plaats van het aannamescenario dat zich opbouwt dat alles slecht gaat en iedereen tegen je is.”

Dat wil allemaal niet zeggen dat je serieuze problemen moet wegpoetsen – blijf niet eindeloos hangen in een baan die je haat, alleen maar om het blijven zelf. Maar neem de tijd en wees zeker van je volgende stap voordat je de spreekwoordelijke trekker overhaalt.

Blijf dus zitten, geef het tijd – en laat de dramatische, weglopende exitscènes over aan Tom Cruise.

Ontvang elke week - op maandag - het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en maak kans op een Apple Watch!