Belangenverenigingen zijn een hoofdingrediënt van het Nederlandse poldermodel. Elke sector heeft ze. Opgebouwd uit een achterban van betalende ondernemingen, bestuurd door een mix van markante kopstukken uit de sector en ras bestuurders, en vaak aangevoerd door energieke voorzitters met Haagse wortels zijn ze onmisbaar om agenda’s te bepalen, overheidsbeleid te bepleiten of te toetsen, en voor draagvlak te zorgen. Geen verrassing dat het personeelstekort in de genoemde sectoren hoog op de agenda’s staat.
In twee delen maakt BusinessWise een rondgang langs brancheorganisaties in de bouw en techniek. Dit is deel II: hoe brancheorganisaties en voorlopers het roer omgooien om talent aan te trekken én te behouden.
Lees hier deel I: 1 miljard euro en één monsterverbond, zo gaan sectoren bouw en techniek het personeelstekort te lijf
Beeldvorming en werkgeverschap
Brancheorganisatie Koninklijke Bouwend Nederland werkt al jaren met campagnes aan het imago van de sector tegen de achtergrond van de grote bouwopgaven in zowel het private als het civiele domein. Campagnes met motto’s als ‘De bouw maakt het’, ‘Ik ga voor infra’ en ‘Civiele helden’ hadden als doel de ogen te openen van aankomende MBO-ers én HBO-ers.
Hard nodig, volgens Manue Azoulay, beleidsadviseur Arbeidsmarkt bij Bouwend Nederland. „Uit onze onderzoeken blijkt dat werken in de bouw nog steeds gezien wordt als zwaar en vuil, met de wekker om 6 uur. En iedereen denkt meteen aan gebouwen, infrastructuur is nog nauwelijks in beeld. In de campagnes benadrukken we de actuele maatschappelijke relevantie, en brengen we positieve associaties naar boven als samenwerking, en voldoening over zichtbare resultaten. Ook geven we hierin vrouwelijke medewerkers een gezicht.”
“We hebben een goed beeld waar we als sector aan moeten werken, zo is er meer behoefte aan flexibiliteit”
Manue Azoulay Bouwend Nederland
Beeldvorming gaat hand in hand met aantrekkelijk werkgeverschap. Daar zijn stappen te maken om mensen niet alleen aan te trekken, maar vooral ook te behouden. Ook in de bouw. Azoulay: „We hebben een goed beeld waar we als sector aan moeten werken. Zo is er meer behoefte aan flexibiliteit. Jonge vaders willen ook steeds meer een deel van de zorgtaak op zich nemen. De cultuur in de bouw is daarentegen vaak nog traditioneel: eerst aanpakken, dan praten we nog wel een keer.”
De brancheorganisatie zorgt voor bewustwording, met voorbeelden uit de praktijk, en reikt een toolkit aan. Manue Azoulay legt uit: „Als brancheorganisatie hanteren we een aantal pijlers als advies voor onze leden-ondernemers: werk aan minder directief, coachend leiderschap op het werk. Bied mogelijkheden om door te leren. Ga het gesprek aan met je mensen over de ontwikkeling van hun talenten. Ook moeten middelgrote bouwondernemingen vandaag de dag strategische HR een plek geven. Diversiteit, inspraak en een veilige werkomgeving zijn onderwerpen die ook in de bouw een plek krijgen.”
Bij het grote bouwconcern Heijmans is dat allemaal bekend materiaal. Als vertrouwde, zichtbare naam met aansprekende projecten lukt het ze goed om nieuw talent naar zich toe te trekken. Maar om het ook beter te behouden investeren ze in flexibiliteit en loopbaanbegeleiding.
„Veel mbo-functies bevinden zich buiten, waar vroeg starten, reistijd en wisselende werklocaties niet altijd aansluiten bij de gewenste werk-privébalans. Heijmans is daarom een pilot gestart met parttimefuncties in de uitvoering.”, zo laat het bedrijf weten. Ook begeleiden ze mbo’ers om een beter beeld te krijgen van de mogelijkheden die hun opleiding biedt.
Lees ook: Welzijn en werk-privébalans zijn grootste uitdagingen voor HR-teams
IJsland-model bindt werknemers
Een voorbeeld van een middelgrote bouwonderneming die out of the box is gestapt en zich sterk onderscheidt op flexibiliteit is aannemingsmaatschappij Hegeman uit het oosten des lands.
Ondernemer Frank Hegeman wilde wat doen voor zijn medewerkers en kwam uit op het IJsland-model, in Nederland inmiddels ook ingevoerd door o.a. Avas. Hierbij wordt een deel van de 40-urige werkweek vrijgegeven, doorbetaald wel te verstaan. Dus ook voor de bouwploegen: die krijgen eens in de 14 dagen een betaalde vrije dag.
Marita Spenkelink, verantwoordelijk voor HR, was erbij. „We zaten om tafel, en zagen in dat het een sterk middel zou zijn om medewerkers aan het bedrijf te binden. Natuurlijk zagen we ook beren op de weg. Frank Hegeman heeft toen redelijk snel de knoop doorgehakt. We besloten, uiteraard na instemming van de OR en de bonden, 10 procent vrij te geven en dat een jaar uit te proberen. Zónder dat het een verworven recht wordt. 10 procent is vier uur per week betaalde vrijheid. Financieel komt het uit op één periodesalaris per jaar, dus dat is niet niks.”
Hoe is het geland, en wat zijn de eerste resultaten? Spenkelink: „Het heeft de toch al sterke bedrijfscultuur nog sterker gemaakt. Dit is iets van ons. We zien ook dat het een goede uitwerking heeft op kort verzuim, dat loopt aantoonbaar terug.”
Het eerste jaar hebben ze er in de werving geen reclame voor gemaakt, ze zien pas nu dat de USP doorsijpelt in de regionale markt. Ze staan ook regelmatig voor groepen om het systeem uit te leggen. „Voorzichtig denken we na over de volgende stap – één hele dag per week. De betaalde wekelijkse papadag komt zo dichterbij. Frank Hegeman staat er niet onwelwillend tegenover.”
Tekst gaat verder onder de foto.
Het belang van technisch onderwijs
Techniek Nederland is de ondernemersorganisatie voor de technische dienstverleners, installatiebedrijven en de technische detailhandel. Met ruim 6.000 ondernemingen en 190.000 werknemers weliswaar een kleinere sector dan de bouw, maar minstens zo essentieel voor de samenleving.
Onmisbaar zelfs, zo zegt woordvoerder Dick Reijman. „En toch hebben we nog last van het fenomeen onbekend maakt onbemind. Al zien we gelukkig wel een opgaande lijn in het aantal aanmeldingen voor het MBO profiel Produceren, Installeren en Energie.”
Met een tekort van 30.000 technische vakmensen is de opgave enorm. Dick Reijman: „Er is uiteraard veel te doen. Dat begint bij het onderwijs. Waarom wordt er op de lagere scholen niet structureel aandacht gegeven aan techniek?” Hij ziet dat de nieuwe regering de ernst van de sectortekorten erkent. „Het kabinet ziet het MBO nu nadrukkelijk als ruggengraat voor de regionale economie. En onderkent dat investeren in techniekonderwijs loont. Maar nu komt het aan op concrete maatregelen.”
“Dat het zwaar en vuil werk zou zijn is echt achterhaald. In werkelijkheid zie je een enorme ontwikkeling naar innovatie met lichtere plug-and-play systemen en méér prefab”
Dick Reijman Techniek Nederland
Waarin zou de overheid het technisch beroepsonderwijs kunnen faciliteren? „Technisch beroepsonderwijs is relatief kapitaalintensief. We moeten de technische innovatie kunnen volgen. Er zou een bekostigingsregeling moeten komen die daarmee rekening houdt. En dan hebben we het over een structureel plan, geen jaarlijkse geldpotjes.”
Daarnaast is de bereikbaarheid van techniekopleidingen een punt van zorg. „Het is cruciaal dat er in elke regio in ons land techniekopleidingen blijven bestaan”, aldus Reijman.
De technieksector is te bescheiden
De sector heeft uiteraard zelf ook het nodige aan te pakken. Volgens Reijman mag de sector zichzelf bij potentiële studenten nog beter presenteren. Reijman: „Zet je innovatieve projecten nóg meer in de etalage. Laat zien dat het oplossen van de grote maatschappelijke vraagstukken van deze tijd, zoals de energietransitie, alleen mogelijk zijn via de technieksector. In de techniek vind je de banen die ertoe doen. De technieksector is van oudsher bescheiden, maar bedrijven worden gelukkig steeds zelfbewuster.”
Welke boodschappen kunnen het imago van de technische sector verder versterken? Reijman: „Dat het zwaar en vuil werk zou zijn is echt achterhaald. In werkelijkheid zie je een enorme ontwikkeling naar innovatie met lichtere plug-and-play systemen en méér prefab. En bovendien digitaliseert de technieksector in sneltreinvaart.”
Maatschappelijke relevantie en blijven leren en ontwikkelen kwamen we ook al tegen bij de bouw. Daarnaast noemt Reijman twee harde voordelen: „De sector betaalt goed en technische banen zijn niet vervangbaar voor AI, in tegenstelling tot administratieve of procesmatige kantoorbanen.”
Nauwe samenwerking met het MBO
Uiteindelijk is het samen optrekken van onderwijsinstellingen en werkgevers in de regio de mantra voor vele technische sectoren, ook in de ogen van Techniek Nederland. „Als onderwijs en technisch bedrijfsleven intensief samenwerken is er veel mogelijk. De voorbeelden daarvan zien we op tal van plaatsen in het land. Daarnaast zien we een belangrijke rol voor opleidingsbedrijven en bedrijfsscholen. Ook die werken in toenemende mate samen met onderwijsinstellingen”, aldus Reijman.
In dit landschap zijn de sectorkoepels met hun draagvlak, visie én kennis en specialismen onmisbaar voor hun achterban (een advies en een stem), de opleiders (wat vraagt de praktijk) én de politiek (draagvlak en ondersteunend beleid). Ze maken meerjarenplannen die uitzicht bieden op meer samenwerking, nieuwe manieren van opleiden, werven en werken en een innovatieve en goed geprofileerde presentatie op de arbeidsmarkt. Stug doorwerken, dan komen de resultaten ooit bovendrijven. Uw dochter of zoon (of kleindochter of kleinzoon) gaat straks werken in de bouw of de techniek en houdt Nederland draaiende. Al weet u dat misschien zelf nog niet.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
