De dominante diagnose op de Nederlandse arbeidsmarkt is simpel: er zijn te weinig mensen, dus we moeten meer uren werken. Dat lijkt logisch, maar is het niet.
Het kabinet wil meer werken vooral stimuleren met een voltijdsbonus. Maar die redenering mist een belangrijk punt, naast het feit dat het genderongelijkheid vergroot: een groot deel van het personeelstekort ontstaat door ziekteverzuim.
Het totale verzuim ligt inmiddels boven de 5 procent. Psychisch verzuim treft relatief vaker vrouwen dan mannen. Dat heeft veel te maken met de combinatie van betaald werk en zorgtaken.
Lees ook: Meer vrije tijd? ‘Op het werk verspillen we enorm veel tijd’
Vrouwen zorgen meer
Vrouwen doen nog steeds het grootste deel van het onbetaalde werk thuis. Daardoor ontstaat een dubbele belasting: naast de werkdag ook de zogenoemde ‘tweede shift’. Nog los van de mental load waar vrouwen mee te kampen hebben.
Vrouwen gaan er niet meer van werken en mannen werken gemiddeld al meer betaalde uren en profiteren dus vaker van zo’n bonus dan vrouwen
Louis Goulmy
Een voltijdsbonus vergroot dat probleem eerder dan dat het de krapte oplost. Vrouwen gaan er niet meer van werken, terwijl mannen gemiddeld al meer betaalde uren maken en dus vaker profiteren van zo’n bonus dan vrouwen. Dat vergroot de loonkloof alleen maar en daarmee ook de financiële afhankelijkheid van vrouwen.
Met als resultaat: wie stopt er of gaat minder werken als de kinderen komen? Degene met het laagste maandsalaris. Dat drukt vrouwen onbedoeld meer in de zorgrol en mannen meer in de rol van kostwinner. Dat past prima in een patriarchale samenleving.
Lees ook: Pensioenleeftijd omhoog naar 70: waarom duurzame inzetbaarheid al voor je 50e begint
Ondertussen blijft de verdeling van zorg grotendeels hetzelfde. Ik grap soms dat we de man in emancipatie zijn vergeten. We vragen veel van vrouwen, maar de rol van mannen is de afgelopen 50 jaar amper veranderd. We hebben dan ook geen deeltijdcultuur maar een overmatige focus op voltijd.
Heejung Chung, auteur van het boek de flexibiliteitsparadox waarschuwt voor dit fenomeen en bepleit het aanpassen van de werknorm, meer flexibiliteit kan leiden tot meer druk bij vrouwen en vaak ook negatieve effecten voor vrouwen. Dit wordt de flexibiliteitstigma genoemd.
Langer werken is niet de oplossing
De reflex om langer te werken is bovendien twijfelachtig. Onderzoek laat zien dat de productiviteit per uur juist daalt naarmate werkdagen langer worden. Vermoeidheid speelt daarbij een belangrijke rol.
Ander onderzoek laat zien wat er gebeurt bij langdurige mentale inspanning. Tijdens een zware cognitieve werkdag stapelt het neurotransmitter glutamaat zich op in de prefrontale cortex, een gebied dat essentieel is voor besluitvorming en concentratie (en motivatie). Dat maakt dat mensen vermoeid raken en slechtere keuzes maken.
De boodschap uit de wetenschap is vrij duidelijk: mentale prestaties nemen af wanneer intensieve arbeid te lang doorgaat zonder ruimte voor herstel. Herstel zorgt voor de aanmaak van Gaba (deze 2 houden elkaar in balans)/
Dat is precies het probleem van moderne kennisintensieve arbeid. We verwachten acht uur per dag hoge concentratie, terwijl het brein daar simpelweg niet voor ontworpen is. Zo blijkt dat AI de werkdag intensiveert.
“Because better rested, better motivated brains, create better work”
Rust, slaap en herstel zijn dan geen luxe, maar voorwaarden voor productiviteit. Dit blijkt ook uit de pilots op basis van de 4-daagse werkweek. Daarmee verschuift de vraag van: hoe krijgen we mensen zover dat ze meer uren werken? Naar: hoe organiseren we werk zodat mensen langer gezond kunnen blijven werken?
De SER adviseerde onlangs nog over de groeiende groep mantelzorgers die dreigt uit te vallen.
Een andere voltijdsnorm
Het aanpakken van de voltijdsnorm is daarvoor een logische stap. Het OECD bepleit: als voltijds werk bijvoorbeeld 32 uur wordt in plaats van 40, wordt de combinatie van werk en zorg realistischer. Dat vergroot de arbeidsparticipatie, verlaagt het verzuim en verdeelt zorgtaken eerlijker tussen mannen en vrouwen.
Korter werken creëert ruimte voor herstel, verlaagt het risico op burn-out en maakt het makkelijker om werk en zorg te combineren
Louis Goulmy
De vierdaagse werkweek past precies in dat plaatje. Korter werken creëert ruimte voor herstel, verlaagt het risico op burn-out en maakt het makkelijker om werk en zorg te combineren.
Dan praat ik nadrukkelijk niet over de gecomprimeerde werkweek. Zoals velen nu doen: vier keer 9 uur werken om aan je uren en dus je salaris te komen. Het maakt werkdagen te lang en heeft geen positief effect op burn-outcijfers of productiviteit. Hoewel het begrijpelijk is dat mensen dit doen in een systeem dat uren waardeert.
Lees ook: Stop met 4 x 9: hoe zorg je voor een échte vierdaagse werkweek?
Minder lang werken
Het klinkt paradoxaal, maar minder lang werken zorgt voor meer aanbod van arbeid, met name onder vrouwen, wat gunstig is voor collectieve sectoren zoals de zorg en het onderwijs. Daarbij is minder verzuim gunstig voor de groei van de arbeidsproductiviteit, de stabiliteit en de continuïteit binnen organisaties en zet het organisaties aan tot sociale innovatie.
De vraag is daarmee vooral hoe we werk kunnen organiseren in een samenleving waarin mantelzorg, gendergelijkheid, betaalde arbeid en gezondheid beter in balans zijn. Als je het mij vraagt draagt een voltijdsbonus daar niet aan bij.
Ontvang elke week - op maandag - het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en maak kans op een Apple Watch!
