Tip 1: Stuur op slimme data en AI voor dynamisch kantoorgebruik
Het gebouw The CubeHouse aan de Amsterdamse Zuidas huisvest grote namen zoals Arcadis en BNP Paribas. Alleen al bij Arcadis Nederland werken 2.200 mensen, verspreid over elf vestigingen. Zeker in de zomer kan de bezetting flink lager zijn.
“Zodra de data laten zien dat de bezetting lager is, schakelt de gebouwinstallatie automatisch terug”
Marjolijn Versteegden Arcadis
Marjolijn Versteegden, Global Solutions Director for Smart Sustainable Buildings bij Arcadis, legt uit: „In ons kantoor in Amsterdam delen we onze vergaderruimtes op de elfde verdieping onderling. En internationaal gebruiken we systemen die tot twee weken vooruit kunnen voorspellen hoeveel medewerkers naar kantoor komen.”
„In combinatie met kunstmatige intelligentie en IT willen we het kantoorgebruik verder optimaliseren. Zodra de data laten zien dat de bezetting lager is, schakelt de gebouwinstallatie automatisch terug. Door zo te kijken kun je afdelingen of verdiepingen automatisch sluiten om energie te besparen. Al deze sensoren voor het aantal gebruikers, de luchtkwaliteit, het licht, de wind, de zon en de temperatuur zorgen voor een aanzienlijk lager energieverbruik.”
Tip 2: Zet in op klimaatadaptatie en natuurlijke koeling
Extreem weer vormt een steeds groter risico, stelt Versteegden, die daarbij een scherp onderscheid maakt tussen binnen en buiten. „Buiten is het tegengaan van hittestress een speerpunt, bijvoorbeeld met gerichte beplanting, waaronder bomen. Daarnaast is de afvoer van extreme regenval cruciaal. Waar versteende steden water naar kelders laten lopen, ontwerpen we bijvoorbeeld wadi’s (afkorting voor water, afvoer, drainage en infiltratie) in parken waar het water op natuurlijke wijze infiltreert. Zo ontlast je het riool.”
Kijk je naar nieuwbouw, dan is binnen ook steeds meer mogelijk, zo legt de Arcadis-directeur uit. „Door de natuur te gebruiken, ontwerpen we gebouwen die gebruikmaken van natuurlijke lucht- en waterstromen. Door architecten in Amerika zijn al projecten gerealiseerd waarbij de behoefte aan zware, energieverslindende installaties dankzij natuurlijke luchtcirculatie fors is verlaagd.”
Een Nederlands voorbeeld hiervan is Wonderwoods in Utrecht, waar groene zones over alle verdiepingen lopen. „Dit is gezond, maar zorgt ook voor natuurlijke koeling. Het bijzondere is dat een specifieke klimop fijnstof effectief uit de lucht haalt, wat van grote waarde is voor gebouwen nabij wegen en sporen.”
Tip 3: Zorg in het ontwerp al voor bouwkundige flexibiliteit
Atze Boerstra, hoogleraar Gebouwinstallatie-innovatie aan de TU Delft, ziet ook dat het om een combinatie van factoren gaat die bepalen of gebouwen te warm worden of niet. Naast slimme systemen spelen ook het gebouw zelf en de omgeving een cruciale rol. Boerstra vat dit samen in vier belangrijke factoren voor een toekomstbestendig gebouw:
- 1.
De omgeving: meer bomen en open grond rond het gebouw in plaats van steenachtige materialen, asfalt of straatstenen, bijvoorbeeld op de parkeerplaats.
- 2.
Bouwkundige oplossingen: aanpassingen aan de gevel, voldoende goed bruikbare te openen ramen en goede zonwering.
- 3.
Installaties: van oplossingen met centrale koeling tot microklimatiseringsoplossingen gekoppeld aan bureaus.
- 4.
Gebruikersgedrag: daarover later meer.
Praktische oplossingen zoals op rustige dagen alleen de eerste vier verdiepingen te gebruiken, zijn ook complexer dan het lijkt. Boerstra: „In de praktijk is dit gemakkelijker gezegd dan gedaan. Veel gebouwen zijn hier domweg niet op ontworpen.”
„Neem ons eigen universiteitsgebouw in Delft: als je de oostvleugel afsluit, sluit je ook bepaalde afdelingen, looproutes of toiletten af. Om flexibel gebruik van gebouwdelen en verdiepingen mogelijk te maken, moet daar al tijdens de ontwerpfase over worden nagedacht, bijvoorbeeld door te zorgen voor flexibele klimaatzones. Hier is veel onderzoek naar gedaan, onder meer door het Center for People and Buildings van de TU Delft en het Rijksvastgoedbedrijf, maar de ultieme oplossing is nog niet gevonden.”
Kunstmatige intelligentie en IT kunnen helpen, vooral als we accepteren dat comfort niet statisch is. „Je moet accepteren dat comfortwensen en verwachtingen meebewegen met de dag: diverse onderzoeken suggereren dat kantoorwerkers liever worden blootgesteld aan een temperatuur die gedurende de dag rustig oploopt, bijvoorbeeld van 22 graden ’s ochtends naar 26 graden aan het eind van de middag, dan dat ze de hele dag in precies 24 graden zitten. Met de huidige gebouwbeheersystemen is het al goed mogelijk om setpoints aan te passen aan de buitentemperatuur en het tijdstip van de dag.”
Lees ook: Mag je werknemers verplichten om vakantie op te nemen? Dit zijn de juridische regels
Tip 4: Geef regie aan de medewerker
Technisch is er dus steeds meer mogelijk, maar de menselijke kant van het toekomstbestendig maken van gebouwen wordt onderschat. Want uiteindelijk is het kantoor er voor de mens, daarover zijn beide experts het eens.
„Bij ons is de kernvraag: waarom komen mensen nog naar kantoor? Het antwoord is verbinding”, legt Versteegden uit. „Zeker voor jonge professionals en studenten die vaak klein behuisd zijn, is het kantoor een belangrijke plek om samen te werken en collega’s te ontmoeten.”
Om dit in goede banen te leiden, werkt Arcadis met kantoordirecteuren: vaste, aangewezen aanspreekpunten op de werkvloer voor vragen en veiligheidszaken. „De individuele medewerker krijgt ook meer controle. Dankzij slimme systemen kun je op basis van persoonlijke voorkeuren een werkplek kiezen, waarbij rekening wordt gehouden met temperatuurwensen, zoals het bekende verschil in temperatuurvoorkeur tussen mannen en vrouwen.”
“Is het warmer dan 28 graden? Sta dan korte broeken of bermuda’s toe. De discussie dat dit ‘niet zakelijk’ zou zijn, is achterhaald”
Atze Boerstra hoogleraar Gebouwinstallatie Innovatie aan de TU Delft
Gebruikersgedrag wordt vaak over het hoofd gezien, ziet ook Boerstra. „Staar je niet blind op een vaste maximumtemperatuur ’s zomers van bijvoorbeeld 25 graden. Vaak gaan we uit van de richtlijn dat de lucht in een kantoor stilstaat, maar als je de luchtsnelheid verhoogt, voelt een luchttemperatuur van 27 graden al snel aan als 24 graden. Dit kan heel simpel: zet de ramen tegen elkaar open voor een goede doorstroming, of gebruik plafond- of tafelventilatoren. Zelfs een kleine inplugventilator voor je telefoon of andere wearables werkt als een tierelier.”
Tot slot is er nog een belangrijke rol weggelegd voor HR, vindt Boerstra. Werkgevers zouden medewerkers enigszins carte blanche moeten geven om zich naar het weer te kleden. „Is voorspeld dat het vandaag buiten warmer dan 28 graden wordt? Sta dan bijvoorbeeld ook korte broeken of bermuda’s toe voor mannen. De discussie dat dit ‘niet zakelijk’ zou zijn, is mijns inziens achterhaald.”
Dat geldt ook voor de wintermaanden, aldus Boerstra. „Zodra de thermostaat verplicht teruggaat naar 19 graden, weet dan dat statistisch gezien een aanzienlijk deel van de gebouwgebruikers het echt te koud gaat krijgen. Sta medewerkers dan toe om een sjaal om te slaan of Uggs te dragen. Prima om in te zetten op energiebesparing door ’s zomers en ’s winters enigszins de grenzen op te zoeken wat betreft de ruimtetemperatuur, maar zorg dan wel dat je bedrijfsregels over kleding en gedrag daarop zijn aangepast.”
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
