Werknemers denken nog wel eens dat een werkgever uiteindelijk bepaalt wanneer je vakantie opneemt. Dat is een hardnekkig misverstand. Volgens de wet ligt het initiatief juist bij de werknemer, aldus arbeidsrechtadvocaat Patrice Verkaart aan Intermediair. „Het uitgangspunt is dat een werkgever de vakantie vaststelt overeenkomstig de wensen van de medewerker. Je vraagt vakantie aan volgens de procedure die binnen de organisatie geldt. Reageert de werkgever vervolgens niet binnen twee weken, dan wordt de vakantie automatisch geacht te zijn goedgekeurd.”
Soms verplicht vrij
Een werkgever mag een vakantieaanvraag alleen afwijzen als daarvoor gewichtige redenen bestaan, aldus Verkaart. „Daarvan is niet snel sprake. Het moet echt gaan om omstandigheden waardoor de bedrijfsvoering ernstig in de problemen komt, bijvoorbeeld doordat de bezetting onvoldoende is.”
Toch zijn er uitzonderingen. Sommige werknemers moeten verplicht vrij nemen tijdens een bedrijfssluiting, bijvoorbeeld tussen Kerst en Nieuwjaar of tijdens een collectieve zomervakantie. „Dat kan alleen als daar vooraf schriftelijke afspraken over zijn gemaakt. Bijvoorbeeld in de cao, de arbeidsovereenkomst of een personeelsreglement - mits de medewerker via zijn arbeidsovereenkomst heeft ingestemd met de inhoud daarvan. Werknemers moeten vooraf weten dat de werkgever een deel van hun vakantiedagen mag aanwijzen.’
Wil een werkgever zo’n regeling later invoeren of wijzigen, dan kan dat niet zomaar. „De ondernemingsraad heeft daarbij een instemmingsrecht. Een werkgever kan dus niet eenzijdig besluiten dat iedereen voortaan verplicht vakantie moet opnemen tijdens een bedrijfssluiting.”
Weinig werk? Niet jouw probleem
Regelmatig ontstaan discussies wanneer het tijdelijk rustig is binnen een organisatie. Denk aan een verbouwing, een reorganisatie of een periode waarin weinig opdrachten zijn. Volgens Verkaart behoort dat in principe tot het ondernemersrisico. „Een tijdelijke terugval in het werkaanbod of een reorganisatie geeft een werkgever niet het recht om werknemers te verplichten vakantiedagen op te nemen. Ook een verbouwing of tijdelijke stilstand van het bedrijf verandert dat niet.”
Natuurlijk kunnen werkgever en werknemer daar wel samen afspraken over maken, voegt ze toe. „In onderling overleg kan altijd worden afgesproken om vakantiedagen in te zetten. Maar zonder een vooraf vastgelegde regeling of instemming van de werknemer kan een werkgever dat niet eenzijdig opleggen.”
Oude vakantiedagen verdwijnen niet zomaar
Een andere veelgestelde vraag is welke vakantiedagen als eerste worden opgenomen. Ook dat is wettelijk geregeld. „De vakantiedagen die het eerst vervallen, worden als eerste afgeschreven”, zegt Verkaart. „Wettelijke vakantiedagen vervallen zes maanden na afloop van het kalenderjaar waarin ze zijn opgebouwd.”
Dat betekent echter niet dat een werkgever achterover kan leunen. „Een werkgever moet werknemers wel daadwerkelijk de gelegenheid geven om vakantie op te nemen én hen tijdig informeren dat de wettelijke vakantiedagen anders vervallen. Gebeurt dat niet, dan behouden werknemers hun aanspraak op die dagen.” Voor bovenwettelijke vakantiedagen gelden bovendien andere regels. Die blijven in principe vijf jaar geldig.
“Een werkgever kan een werknemer niet verplichten onbetaald verlof op te nemen of zonder loon naar huis sturen omdat het vakantiesaldo op is”
Patrice Verkaart arbeidsrechtadvocaat
Verplicht onbetaald verlof?
Soms zijn alle vakantiedagen al opgebruikt, terwijl een werkgever toch wil dat een werknemer thuisblijft. Mag dat? „Nee”, is Verkaarts stellige antwoord. „Een werkgever kan een werknemer niet verplichten onbetaald verlof op te nemen of zonder loon naar huis sturen omdat het vakantiesaldo op is.”
Ook een negatief verlofsaldo is niet iets waar een werkgever lichtzinnig mee moet omgaan. „Werkgevers moeten het vakantiesaldo goed bewaken. Ontstaan er min-uren of een negatief verlofsaldo, dan kunnen die zonder duidelijke schriftelijke afspraken lang niet altijd worden verrekend, bijvoorbeeld wanneer een werknemer uit dienst gaat.”
Juridisch sta je vaak sterk
Krijg je toch te horen dat je verplicht vakantie moet opnemen, controleer dan eerst welke afspraken daarover zijn gemaakt. „Kijk in de cao, je arbeidsovereenkomst of het personeelsreglement”, adviseert Verkaart. „Is daarin rechtsgeldig vastgelegd dat de werkgever bepaalde vakantiedagen mag aanwijzen, dan moet de werkgever zich ook precies aan die regeling houden.”
Ontbreekt zo’n afspraak, dan sta je juridisch vaak sterk. „Ga altijd eerst het gesprek aan met je werkgever. Leidt dat niet tot een oplossing en boekt de werkgever zonder juridische grondslag toch vakantiedagen af, dan is het verstandig juridisch advies in te winnen. In zulke gevallen maakt een werknemer vaak een sterke kans.”
Lees ook: Waarom je toptalent juist na de vakantie vertrekt en de simpele check-in die dat voorkomt
Verplicht op vakantie gestuurd? Dit kun je doen:
Controleer eerst wat er in je cao, arbeidsovereenkomst of personeelsreglement staat.
Ga na of een collectieve bedrijfssluiting vooraf rechtsgeldig is afgesproken.
Weet dat een werkgever vakantie alleen bij hoge uitzondering mag weigeren of aanwijzen.
Houd zelf je wettelijke en bovenwettelijke vakantiedagen goed bij.
Ga altijd eerst in gesprek als je het niet eens bent met een verplichte vakantie.
Worden zonder geldige grond vakantiedagen afgeschreven? Vraag dan tijdig juridisch advies.
Dit artikel verscheen eerder op Intermediair en is geschreven door Robert Heeg.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
