Investeren in onsterfelijkheid: Silicon Valley-miljardairs jagen op het eeuwige leven

Als Sam Altman 33 jaar oud is, doet hij een aanbetaling van 10 duizend dollar om op de wachtlijst te komen van Nectome. Op dat moment, in 2018, is hij de hoogste baas van start-upinvesteerder Y Combinator; pas een jaar later zal hij zich volledig toeleggen op zijn werk bij OpenAI. Bij deze maker van ChatGPT is hij nog altijd de hoogste baas.

Nectome is een van de startups in de stal van Y Combinator. Niet zomaar een. Nectome is een bedrijf dat rechtstreeks uit de Britse televisieserie Black Mirror afkomstig lijkt, met zijn belofte om menselijke hersenen te kunnen uploaden. Nou ja, nu nog niet, maar in de toekomst. In afwachting van de technologie die dit uiteindelijk mogelijk moet maken, legt het jonge bedrijf zich toe op het bewaren van hersenen.

100 procent dodelijk

De pitch is nogal bijzonder: ‘Ons product is 100 procent dodelijk’, zegt een van de oprichters in dat jaar tegen het populairwetenschappelijke magazine MIT Technology Review. Nectome biedt zijn dienst daarom aan terminaal zieke patiënten aan, die ermee moeten instemmen dat het bedrijf een speciale vloeistof in hun hersenen pompt wanneer ze nog in leven zijn.

Met dank aan deze chemische oplossing moet het brein honderden, misschien wel duizenden jaren intact kunnen blijven. Tot het moment dat de wetenschap zover is om het met de technologie die dan beschikbaar is wakker te kussen. ‘Onderzoekers van het bedrijf leren nu hoe ze individuele herinneringen kunnen manipuleren, geavanceerde hersenprothesen kunnen bouwen en de hersenen kunnen reverse-engineeren’, meldt de start-up rond diezelfde tijd.

Dat klinkt eenvoudiger dan het is. Hersenen bestaan uit zo’n honderd miljard neuronen, waarbij ieder neuron met duizenden andere neuronen in verbinding staat. De synapsen zijn de verbindingsofficieren: elk signaaltje in de hersenen gaat via de synapsen. Hiervan zijn er naar schatting honderd tot tweehonderd biljoen, oftewel een 1 met veertien nullen.

Eeuwigdurende computersimulatie

Zeker, het is enorm lastig om al deze informatie te digitaliseren, maar niet principieel onmogelijk, denken ze bij Nectome. En als de technologie er daadwerkelijk is, kunnen de wetenschappers van de toekomst de hersenen scannen om ze vervolgens lichaamloos tot leven te wekken in een soort eeuwigdurende computersimulatie.

Altman vindt dit hele idee niet alleen zakelijk interessant, ook persoonlijk. Vandaar die aanbetaling om op de wachtlijst te komen. De techbro spreekt de verwachting uit dat ook zijn hersenen uiteindelijk naar de cloud kunnen worden geüpload. Het Massachusetts Institute of Technology beëindigt in 2018 de samenwerking met Nectome vanwege onvoldoende wetenschappelijke steun voor de futuristische plannen. Ook zijn er ethische zorgen. Toch bestaat het bedrijf nog steeds.

Altman is niet de enige techbro met zo’n obsessie voor een extreem lang leven. Neem nu Peter Thiel, een van de belangrijkste investeerders in Silicon Valley. Hij is al langer gefascineerd door het mogelijk levensverlengende potentieel van jong bloed. In 2016 wijst Thiel in een interview op studies die aantonen dat de weefsels van oudere muizen jonger worden als hun bloedsomloop wordt samengevoegd met die van jonge muizen.

‘Dat interview, samen met berichten – later ontkend – dat hij geïnteresseerd was in een start-up die plasma van jonge mensen aan oudere patiënten verkocht voor achtduizend dollar per transfusie, leidde tot de meme dat hij een ‘internetvampier’ was’, schrijft Keach Hagey in haar Altman-biografie.

Peter Thiel: ‘Ik ben geen vampier’

Thiel zelf reageert in 2018 in het openbaar op die berichten tijdens een congres. Als hem wordt gevraagd naar geruchten over transfusies met jong bloed die hij zou ondergaan, reageert hij niet zonder humor: ‘Ik wil jullie publiekelijk vertellen dat ik geen vampier ben. On the record: ik ben geen vampier.’

Of het nu gaat om bloed of over het uploaden van zijn eigen brein, ook Altman blijft zijn transhumanistische dromen nastreven over een toekomst waarin we dankzij technologie onze biologische beperkingen overwinnen.

In 2023 investeert hij maar liefst 180 miljoen aan eigen kapitaal in het bedrijf Retro Biosciences, dat de onderliggende oorzaken van veroudering belooft aan te pakken en zo naar eigen zeggen de levensduur van mensen met tien jaar kan verlengen.

Het bedrijf richt zich vooral op het jonger maken van cellen door genetische herprogrammering en het bestrijden van alzheimer via het opruimen van schadelijke eiwitten in de hersencellen. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat de door Retro onderzochte benaderingen de menselijke levensduur daadwerkelijk met een decennium kunnen verlengen. Hetzelfde geldt voor de hoop om alzheimer te bestrijden.

Obsessie met sterfelijkheid

De obsessie met veroudering en sterfelijkheid – toch iets wat mensen eigen is – leeft bij meer techtitanen. Zo vindt Oracle-baas Larry Ellison, die eind vorig jaar heel even Elon Musk aflost als rijkste man ter wereld, het hele concept van sterfelijkheid ‘onbegrijpelijk’, terwijl Google-oprichter Sergey Brin zich ooit liet ontvallen dat hij een oplossing zal bedenken voor de dood.

Net als onder anderen collega-Google-oprichter Larry Page, Jeff Bezos en Mark Zuckerberg investeert hij in onderzoek om veroudering tegen te gaan en in biotechnologiebedrijven waarvan ze denken dat ze hen kunnen helpen de dood te trotseren.

De hausse aan investeringen volgt niet lang na de benoeming van de invloedrijke futuroloog, uitvinder en schrijver Ray Kurzweil als directeur techniek bij Google, in 2012. De Amerikaan geldt als uitgesproken voorvechter van het idee dat technologie (vooral biotechnologie, nanotechnologie en AI) de beperkte menselijke mogelijkheden kan overwinnen, in een vriendelijke symbiose van biologie en machine. Met zijn aanstelling krijgt de transhumanistische filosofie van Kurzweil directe toegang tot big tech.

Uploaden van het brein

‘Als je biologische zelf sterft, kun je [deze] uploaden naar een nieuwe eenheid. Letterlijk.’ Aan het woord is Elon Musk, die in 2018 plaatsneemt in de podcaststudio van de populaire host Joe Rogan. Hun gesprek gaat de hele wereld over. Niet vanwege bovengenoemde uitspraak, maar om het iconische beeld van Musk die een joint opsteekt waarna zijn hoofd voor even achter dikke rookwolken verdwijnt.

Het is een periode dat Musk onder grote persoonlijke en professionele druk staat vanwege de ‘productiehel’ waarin de Tesla 3 zich dan bevindt. Musk kiest het podium van Rogan om de speculaties te weerleggen dat hij aan het doordraaien is, een streven waar de door de host aangeboden en door Musk genuttigde joint niet per se in past.

In tweeënhalf uur berijdt de Tesla-baas al zijn favoriete filosofische en futuristische stokpaardjes, van de dreiging van superslimme AI voor de mensheid tot aan de simulatietheorie: het idee dat wij mensen onwetende avatars zijn in een simulatie die door een hogere intelligentie is bedacht.

Maar ze hebben het dus ook over het uploaden van het brein, overigens voordat Musk zijn joint opsteekt. Anders dan Altman of Thiel is Musk niet echt bezig met biologische processen zoals bloedverversing of stamceltherapie om het individu het eeuwige leven te schenken. Het gaat hem om de postbiologische overleving van de menselijke soort als geheel.

Neurotechnologie

Die drijfveer is de motor achter zijn bedrijven SpaceX (om de mensheid een multiplanetaire soort te maken) en Neuralink, dat hij in 2016 opricht. Met dit laatste bedrijf begeeft Musk zich op het terrein van neurotechnologie, het knutselen aan de hersenen om zo de biologische beperkingen te doorbreken.

Het is te begrijpen dat deze tak van sport juist aan de Amerikaanse westkust zo populair is, met zijn aan hybris grenzende ongelimiteerde geloof in technologische maakbaarheid. Neuralink richt zich in eerste instantie op toepassingen zoals het helpen van mensen die problemen hebben met beweging of spraak.

Daartoe plaatst het bedrijf kleine hersenimplantaten in het daarvoor verantwoordelijk gedeelte van het brein. De chip leest hun hersensignalen uit en voert de taak via een omweg alsnog uit. Begin 2024 is het zover. Het bedrijf plaatst voor het eerst een implantaat bij een mens. Met succes, blijkt twee maanden later.

Verlamd

‘Als jullie de cursor over het scherm zien bewegen, dan doe ik dat allemaal’, zegt Noland Arbaugh tijdens een livestream. De kijkers zijn getuige van een spelletje computerschaak. De 29-jarige man is na een ernstig duikongeluk van zijn voeten tot zijn schouders verlamd, maar bestuurt het spel nu met zijn brein.

Eerder speelt hij urenlang de videogame Civilization VI. Daarbij moet hij wel tussentijds zijn implantaat opladen. Voor Arbaugh is het fantastisch, maar Musk denkt aan meer. De snelle ontwikkelingen rondom kunstmatige intelligentie baren hem grote zorgen. Als we niet opletten, waarschuwt de visionair keer op keer, worden we op alle vlakken ingehaald.

Willen we als mens relevant blijven en niet eindigen als treurige dierentuinvulling voor AI, dan zal de biologische mens een alliantie moeten aangaan met computerchips, betoogt hij. Musk ergert zich onder andere aan de tergend langzame ‘output’ van de menselijke communicatie. Informatie komt vlotjes binnen, maar de andere kant op is hopeloos knullig vergeleken met de prestaties van computers.

Brein als gemankeerde computer

Ook Zuckerberg zinspeelt herhaaldelijk op het vermengen van biologische met digitale intelligentie en droomt hardop van een digitale vorm van telepathie als razendsnele interface.

De ergernissen van Musk passen naadloos in het hardnekkige Silicon Valley-denken waarin het brein een slecht afgestelde computer is. Een vraaggesprek van technologietijdschrift Wired uit 2017 met techondernemer Bryan Johnson illustreert dit haarscherp: ‘Ik voel me ongelofelijk beperkt in mijn huidige configuratie. In mijn vermogen om informatie te onthouden, tot me te nemen en erover na te denken.’ Johnson is oprichter van Kernel, een bedrijf dat de code van het brein wil kraken.

De technologische snelweg naar het paradijs die de techbro’s willen aanleggen, is echter niet voor iedereen toegankelijk. Wie kan zich de implantaten van Musk straks veroorloven? En, dat ook: wie heeft überhaupt zin zichzelf te zien versmelten met technologie?