Móet je horen: Falen & Opstaan, afl. 1
Als technisch directeur van NOC*NSF en topsportcoach won Maurits Hendriks olympisch goud en zilver. Toch kijkt hij met de meeste voldoening terug op de finale die hij verloor. In de nieuwe podcast Falen & Opstaan ontleedt hij samen met Thijs van Dijk hoe verlies de sleutel vormt tot topsportsucces en waarom organisaties de kracht van tegenslag moeten omarmen.
Dit artikel behandelt slechts een deel van de podcast, dus luister hieronder.
Hoe presteren onder druk leidt tot verlies en groei
In de topsport liggen winst en verlies uiterst dicht bij elkaar. Maurits Hendriks illustreert dat in de podcast aan de hand van zijn eigen ervaringen bij de Olympische Spelen van 2000 in Sydney en 2008 in Peking. Met de Nederlandse hockeymannen pakte hij goud, met het Spaanse team zilver.
„Als je mij nu, vele jaren later, vraagt waar ik met de meeste voldoening op terugkijk, dan is dat de verloren finale. Je kan een wedstrijd verliezen, maar eigenlijk alles goed gedaan hebben. Dat je denkt van: ja weet je, het ging erom dat we echt het beste wat wij in huis hebben laten zien. En dat levert dan niet genoeg op om te winnen. Je excelleert wel, dus je haalt wel het meeste uit je potentie.”
Het verlies met Spanje voelde waardevoller omdat de ploeg vanuit de onderkant van de wereldranglijst maximaal had gepresteerd. Om een topsportcultuur neer te zetten, moet een doel hardop worden uitgesproken, waarna de focus volledig verschuift naar de dagelijkse ontwikkeling.
„Ik denk dat het belangrijk is dat je in ieder geval je ambities durft uit te spreken. Daar heb je waarschijnlijk een droom bij, maar daar moet uiteindelijk een doel uitkomen. En dat doel, dat moet je wel hard uitspreken met elkaar. Vervolgens mag je dat doel even wegleggen, want dat zit daarna alleen maar in de weg. Dan gaat het erom dat je ontwikkelt, dat je beter wordt, dat je leert van de dingen die niet goed gaan.”
De visie van Maurits Hendriks op effectief leiderschap
Effectief leiderschap begint bij het durven stellen en hardop uitspreken van scherpe doelen. Als leider moet je de koers en de ambitie helder neerzetten, maar zodra die visie staat, dient het einddoel tijdelijk te worden losgelaten om de focus te verleggen naar de dagelijkse ontwikkeling.
Een leidinggevende is er namelijk niet om het resultaat op het scorebord te manipuleren, maar om het proces te faciliteren waarin mensen leren van wat er misgaat, horen we Maurits Hendriks zeggen. Daarbij vereist wendbaar leiderschap een scherp oog voor de cultuur en de dynamiek van een team: wat werkt voor volwassen professionals in een topsportklimaat, vraagt een heel andere, voorzichtiger benadering bij een jong team waar directe feedback anders binnenkomt.
“Het beest diep in de bek durven kijken: als je niet de pijn van verliezen voelt, dan zit er geen les in”
Maurits Hendriks Falen & Opstaan
Waarom verliezers niet falen in een prestatiecontext
Verlies krijgt pas betekenis wanneer een team of individu het uiterste van zichzelf vraagt. Hij ziet verlies niet als schande of een teken van onvermogen, maar als waardevolle informatie.
„Verliezen heeft geen waarde als je niet probeerde te winnen. Als je alleen maar denkt van: nou we komen hier om mee te doen en alles moet ook leuk, dan heeft winst ook geen waarde”.
„Verliezen is ook eerst de emotie. En de uiteindelijke weg naar beter worden, die zit hem er natuurlijk in dat je leert omgaan met dat verlies. Het beest diep in de bek durven kijken: als je niet de pijn van verliezen voelt, dan zit er geen les in.”
Dat verlies niet gelijkstaat aan falen, bleek tijdens de Olympische Winterspelen van 2014 in Sotsji. Schaatser Jan Smeekens dacht een krappe minuut lang dat hij olympisch goud op de 500 meter te pakken had, tot Michel Mulder hem met duizendsten van een seconde versloeg.
„Je kan Jan Smeekens op geen enkele manier verwijten dat hij gefaald heeft. Hij heeft verloren, maar op de meest eervolle en prachtige manier alles eruit gehaald wat erin zat. Als je me nou de vraag zou gaan stellen: wat kan je nou uit dit verlies leren? Ja, helemaal niets dus.”
LEES OOK - Waarom de beste leiders niet managen: 3 olympische lessen van Pieter van den Hoogenband
Hoe cultuur en reflectie de prestaties beïnvloeden
Het behalen van doelen vereist dat winnen de prioriteit blijft, maar binnen een verantwoorde setting. De discussie over prestatiedruk en veiligheid wordt volgens Maurits Hendriks vaak verkeerd gevoerd.
„Een wedstrijd, de Olympische Spelen, een WK: het heeft geen waarde als de medaille niet centraal staat. Als je daar niet heen gaat om te winnen, om het hoogste plekje op het podium, dan heeft noch de winst waarde, noch het verlies. Alleen de veiligheid is niet het doel, maar het is de voorwaarde. De medaille blijft het doel. Je hoort tegenwoordig dat mensen dit op een vervelende manier door elkaar aan het halen zijn: dat als jouw doel blijft winnen, dat het dan zou leiden tot onveiligheid. Dat is niet per definitie zo.”
Daarnaast is de manier waarop een team of leider reflecteert op tegenslag doorslaggevend voor toekomstig succes. Het aanwijzen van externe factoren staat groei in de weg.
„Als je attribueert, dan stopt het leren. En als je continueert, dan start het leren. Als je analyse van een verlies niet verder gaat dan de vaststelling ‘we hebben de penalty’s niet goed genomen’, dan houd je het heel makkelijk en kom je waarschijnlijk niet bij de waarheid. Werkelijk met elkaar kijken naar de oorzaak waarom bepaalde dingen niet goed zijn gegaan, en dan beginnen met jezelf: dat is echt de route naar beter worden.”
Als voorbeeld noemt hij Epke Zonderland, die na zijn val van de rekstok tijdens de Spelen van 2008 niet koos voor een veiligere optie, maar voor de overtreffende trap.
„In plaats van te denken: ik ga gewoon zorgen dat ik veiliger turn en niet van die rekstok af flikker, denkt hij: wat heeft nou nog nooit iemand gedaan? Laten we gewoon het allermoeilijkste doen wat er is. En daar kwam dat drievoudige vluchtelement uit. Dat is een mindset van van de rekstok afvallen en dan niet denken: nu gaan we een tandje minder doen, maar we doen er gewoon een tandje bij.”
Uiteindelijk laat de visie van Maurits Hendriks zien dat de weg naar de top zelden een rechte lijn is. Het doormaken van tegenslag is geen teken van zwakte, maar het fundament voor duurzame groei.
Door verlies te accepteren als een essentieel leermoment, prestatiedruk los te koppelen van onveiligheid en de focus te verleggen naar continue ontwikkeling, transformeren organisaties en leiders verlies in hun grootste strategische voordeel.
‘Falen & Opstaan’ breekt met het idee dat verliezen en falen hetzelfde zijn. Tien afleveringen lang duiken de hosts Maurits Hendriks en Thijs van Dijk in de wereld van de topsport om één ongemakkelijke waarheid bloot te leggen: wie nooit echt verliest, leert ook nooit écht winnen.
‘Tien afleveringen, tien spanningsvelden, tien thema’s: op zoek naar de lessen van verlies. Falen & Opstaan’ laat zien wat topsport ons leert over winnen, juist door te kijken naar verlies.
De serie wordt mede mogelijk gemaakt door mediapartner BusinessWise en Nederlandse Loterij. Productie: Alex Wenker.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox, ook over leiderschap. Schrijf je hier nu gratis in:
