Nadia van der Vlies: ‘Waarden werken pas als je ze durft te gebruiken’

Van muurdecoratie naar gedrag: waarom mooie woorden falen

Ik kom ze overal tegen. Waarden. In vergaderzalen, op muren, op websites. Mooie woorden ook. Openheid. Vertrouwen. Eigenaarschap. Lef. En bijna elke leidinggevende die ik spreek, zegt dat ze belangrijk zijn.

En toch gaat het in teams vaak mis op precies die dingen.

Er wordt weinig gezegd. Mensen nemen geen verantwoordelijkheid. Gedrag waar iedereen last van heeft, blijft bestaan. En dan hoor ik: “Ja, maar dit past eigenlijk niet bij onze waarden.”

Dat klopt. Alleen gebeurt er vervolgens niets.

Waarden zijn geen versiering. Ze zijn bedoeld als kompas. Maar een kompas werkt alleen als je er ook echt op stuurt. Anders is het een mooi object aan de muur waar niemand iets mee doet.

Leiderschap begint bij jezelf: wat accepteer jij echt?

In mijn boek No-nonsense leidinggeven schrijf ik dat leiderschap altijd begint bij jezelf. Dat geldt hier net zo goed. Waarden beginnen niet bij een team, een traject of een heidag. Ze beginnen bij jou. Bij hoe jij reageert als het spannend wordt. Bij wat jij zegt als iemand tegen je ingaat. Bij wat je doet als iemand onder druk een fout maakt. En misschien nog wel belangrijker: bij wat je laat gebeuren zonder iets te zeggen.

Want waarden worden niet bepaald door wat je belangrijk vindt, maar door wat je accepteert.

Ik zie leidinggevenden die ‘openheid’ als waarde hebben, maar zichtbaar geïrriteerd raken bij kritiek. Die ‘eigenaarschap’ roepen, maar alles blijven overnemen omdat het anders niet snel genoeg gaat. En die ‘respect’ op de muur hebben staan, terwijl cynische grapjes en geroddel heel normaal zijn.

Meestal is dat geen onwil. Het is onbewust. Maar het effect is hetzelfde. Je leert je team iets anders dan je bedoelt.

Wat daar nog bij komt, is dat waarden vaak vaag blijven. Mooie woorden waar iedereen zijn eigen betekenis aan geeft. Wat is openheid eigenlijk? Wanneer doe je het goed en wanneer niet meer? Zonder gesprek worden waarden containerbegrippen. Iedereen denkt dat hij volgens de waarden werkt, terwijl ze elkaar ondertussen compleet misverstaan.

Maak het concreet: van containerbegrip naar werkafspraak

Waarden krijgen pas kracht als je ze concreet maakt. Niet groot of ingewikkeld, maar praktisch. Door met je team te bespreken wat een waarde betekent in het dagelijks werk. Hoe je het terugziet in gedrag. Wat je dan wel doet. En wat dus niet meer.

Ik werkte eens met een team dat ‘helderheid’ als waarde had. Prachtig woord, maar niemand sprak elkaar ergens op aan. Toen ze samen onderzochten wat helderheid voor hen betekende, kwamen ze tot één simpele afspraak: dingen die ons dwarszitten, spreken we binnen 48 uur uit. Geen mission statement, maar een werkbare afspraak. En ineens werd die waarde tastbaar.

De lakmoesproef: waarden gelden pas als het schuurt

Waarden worden pas interessant als je ze gebruikt in het moment. In gesprekken. In besluiten. In situaties die ongemakkelijk zijn. Dan helpen ze om koers te houden.

Dat vraagt ook iets van jou als leidinggevende. Niet dat je perfect bent, maar dat je eerlijk bent. Dat je durft te zeggen dat iets niet klopt. Of dat jij zelf afwijkt van wat je belangrijk vindt. Dat is geen zwakte. Dat is geloofwaardigheid.

Op het moment dat jij jezelf buiten schot houdt, verliezen waarden hun kracht. Dan worden het regels voor anderen. En dat voelt iedereen feilloos aan.

Wat ik vaak zie, is dat teams wachten tot waarden ‘af’ zijn. Tot ze goed geformuleerd zijn. Tot iedereen het erover eens is. Maar zo werken waarden niet. Ze leven alleen als je ermee werkt. Ze vragen onderhoud. Ze komen terug in feedback, in reflectie en juist als het schuurt.

Want waarden zijn makkelijk als alles goed gaat. Ze doen er pas toe als het spannend wordt.

Dus ja, hang ze gerust op. Maar verwacht er niet te veel van.

Wil je dat waarden echt werken, dan moet je ze voorleven, bespreekbaar maken en durven gebruiken. In kleine momenten. Elke dag opnieuw.

Dat kost meer moeite dan een poster ophangen.
Maar het levert iets op wat geen enkele muurtekst ooit voor elkaar krijgt.

Ontvang elke week - op maandag - het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en maak kans op een Apple Watch!