Jarenlang was het simpel: wie een goede auto wilde, kocht Duits, Frans of Zweeds. Die tijd lijkt voorbij. Tesla herschreef de regels, Chinese merken rukken in hoog tempo op en Brussel wil dat er vanaf 2035 alleen nog elektrische auto’s worden verkocht. Bestaat er over tien jaar nog wel een Europese auto-industrie?
Waarom de auto-industrie zo belangrijk is voor Europa
De auto-industrie is niet zomaar een sector. Volgens Rico Luman, senior econoom automotive bij ING, gaat het om een fors deel van de Europese economie: „Europees gezien is de auto-industrie goed voor 7 procent. Dat is veel, dus dat wil je niet kwijtraken.”
Die 7 procent staat voor fabrieken, toeleveranciers, dealers en honderdduizenden banen. Als de Europese autobouwers hun positie verliezen, raakt dat dus veel meer dan alleen de merken zelf.
Groot geworden met de verbrandingsmotor
Het succes van de Europese auto-industrie is gebouwd op één technologie: de benzine- en dieselmotor. „Europa heeft natuurlijk diverse bekende merken, maar we zijn groot geworden met een verbrandingsmotor en dat geldt voor Volkswagen, BMW, Mercedes. Dus de bekende merken, de Duitse merken, maar ook de Franse autobouwers. Daar zijn we de hele wereld mee over gegaan en met name ook in China de laatste decennia heel groot geworden”, zegt Luman.
Nieuwe concurrenten kwamen en gingen, maar het verdienmodel bleef lang overeind. Lex Kerssemakers, voormalig lid van de raad van bestuur van Volvo Cars: „We hebben gezien dat de Japanse auto industrie haar intrede deed in Europa, gevolgd door de Koreanen. En nu zijn het de Chinezen. Maar al die tijd hebben we toch een beetje hetzelfde businessmodel kunnen aanhouden.”
Europa is goed in het ontwikkelen van auto’s. Maar waar het voorheen ging om mechanische componenten, draait de auto-industrie nu om elektrificatie en softwareontwikkeling. „Dat is een heel andere manier van werken.”
“Die voorsprong die je hebt op gebied van benzinemotoren ben je helemaal kwijt op het moment dat er een overstap komt naar elektrisch”
Roy Kleijwegt Journalist AutoWeek
Elektrisch rijden: de voorsprong van Europa is weg
Precies daar zit het probleem. De kennis die Europa decennialang opbouwde, verliest met de komst van de elektrische auto een groot deel van zijn waarde. Roy Kleijwegt, journalist bij AutoWeek, legt uit: „Die voorsprong die je hebt op gebied van benzinemotoren ben je helemaal kwijt op het moment dat er een overstap komt naar elektrisch. En ondertussen waren ze in China al veel verder met elektrisch rijden dan Europa. En Europa heeft echt tien jaar moeten bikkelen om met een antwoord te komen.”
Volgens Kerssemakers hebben de Europese autobouwers hun kans laten liggen: „Dat momentum hebben ze laten gaan. De markt was er niet klaar voor.”
Lees ook: Chinese merken zetten Europa onder druk: dit verandert er in 2027 op de automarkt
Tesla, Volkswagen en de spagaat van de Europese autobouwers
De eerste die de gevestigde orde echt opschudde, was geen Chinees merk maar Tesla. „Tesla tien jaar geleden, die toen al zwaar onderschat werd. Het werd afgedaan als: dit is geen auto, dit is software. Maar we hebben natuurlijk wel gezien dat die trend zich doorgezet heeft”, aldus Kerssemakers.
Dat Europa traag reageerde, had volgens hem niet alleen met onbekendheid te maken. „Elektrificatie is niet omarmd om verschillende redenen.” Het was nou eenmaal het onbekende, maar daarnaast hadden partijen er geen belang bij hun businessstructuur te veranderen. „En dat zie je denk ik bij een bedrijf als Volkswagen, wat een heel goed voorbeeld is. Zij hebben na hun dieselschandaal elektrificatie opgestart. Maar dat is weer tegengehouden door partijen die vonden dat de huidige structuur moest blijven.”
Kleijwegt plaatst daar een kanttekening bij. De elektrische auto’s waren er wel, maar de vraag bleef achter: „Je kan al een elektrische Volkswagen kopen. Een e-Golf is best een goede auto, die staat gewoon bij de dealer. Maar mensen die wilden het niet zo graag.”
Volgens de journalist willen veel mensen niet elektrisch rijden. „Tesla heeft die doelgroep gepakt die dat wel wilden. Heel veel mensen willen gewoon een benzine auto. Dan kan je hoog en laag springen en zeggen: ‘Je moet elektrisch leveren’. Maar op het moment dat je stopt met benzine, vergooi je een deel van je marktaandeel. Dat kan ook niet de bedoeling zijn. Dus het is een spagaat waar de Europese industrie in zat. Ik vind dat er vanuit de politiek iets te weinig begrip voor is.”
EU-wetgeving: in 2035 alleen nog elektrische auto's
Terugkeren is geen optie meer. De Europese Unie heeft de koers vastgelegd. Rico Luman: „We hebben ambitieuze wetgeving binnen de Europese Unie, dus we willen in 2035 100 procent elektrisch verkopen. Duitsland zou zich op de toekomst moeten richten om concurrerend te blijven, want anders ben je op een gegeven moment out of business. Dus als je wil overleven - en dat ziet Volkswagen nu ook heel goed, daarom grijpen ze in - moet je wel mee en kun je niet meer vertragen.”
De opmars van Chinese automerken
Hoe meer elektrische auto’s er worden verkocht, hoe sterker de positie van Chinese merken. „Naarmate er meer elektrisch wordt verkocht, zie je de Chinese merken steeds meer terug. Ze hebben een aandeel van 11 procent in de totale autoverkoop in Europa op dit moment, maar dat komt ook doordat we nu al 30 procent elektrisch verkopen”, zegt Luman.
Volgens Kerssemakers speelt ook de werkcultuur een rol in de concurrentiestrijd met China: in China werken werknemers ‘60 uur in de week’ en in Europa heerst een 32-uurscultuur. „Ja, zie dat maar eens in te halen.”
Lees ook: Chinese automerken winnen terrein, maar BMW slaat terug met de nieuwe i3
Toeleveranciers en batterijen: Europa moet zichzelf opnieuw uitvinden
De transitie raakt niet alleen de grote merken, maar ook de toeleveranciers, waarvan een deel in Nederland zit. Luman: „Ook bij de toeleveranciers die ook in Nederland gevestigd zijn, merk je dat die een hele grote draai moeten maken. Je moet zorgen dat je mee kunt in die elektrische autoproductie en dat kan niet altijd. Dus je moet jezelf opnieuw uitvinden en soms ook andere markten opzoeken.”
Daarnaast is Europa voor een cruciaal onderdeel van de elektrische auto afhankelijk van andere landen. Kerssemakers: „Er is in Europa geen batterijfabriek te vinden. Ja, uiteindelijk kan dat natuurlijk niet. Wij zullen in Europa toch ook een infrastructuur moeten opbouwen waar we niet afhankelijk zijn van andere landen?”
“We hebben een geweldige reputatie overal in de wereld. Alleen de kostenstructuur, de snelheid en de manier waarop we dingen besluiten zal sneller moeten”
Lex Kerssemaker voormalig Volvo Cars
Kosten omlaag: banen op het spel
Tegelijk staan de marges onder druk. „De autoprijzen zijn eigenlijk nauwelijks gestegen. Dat komt door nieuwe concurrentie en door elektrificatie. Maar die kostenbasis past niet meer. Ze hebben te veel mensen. De overhead is te groot, dus die moet omlaag”, aldus Luman.
Ook Kleijwegt verwacht pijnlijke ingrepen: „Als ik zie wat nu de slagkracht is van de Duitse industrie. Die merken blijven overeind, maar die zullen wellicht afscheid moeten nemen van duizenden werknemers. De toeleverancierindustrie zal ook inkrimpen.”
Wordt de Europese auto-industrie de nieuwe Nokia?
De Chinese merken blijven, verwacht Kleijwegt, en dat gaat ten koste van het Europese marktaandeel: „De Chinezen zijn here to stay. Sommige merken zullen het niet redden, maar je houdt zeker wel 4 à 5 merken over. BYD blijt, MG blijft en zo zijn er nog wel een paar die het echt wel zullen overleven. Dat gaat hoe dan ook ten koste van het marktaandeel van Europese auto’s.”
Toch ziet hij het niet heel somber in. „Hoe dan ook volgen daar klappen, maar het wordt geen Nokia. Dat is echt niet aan de orde bij de Duitse auto-industrie.”
Lex Kerssemakers vat het samen: „Het is niet zo dat ik denk dat de hele auto-industrie in Europa zal verdwijnen. We hebben een ongelooflijke hoeveelheid kennis. We hebben een geweldige reputatie overal in de wereld. Alleen de kostenstructuur, de snelheid en de manier waarop we dingen besluiten zal sneller moeten.”
Lees ook: Elektrische auto domineert Nederlandse markt: ruim 55 procent marktaandeel in oktober
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in: