Volgens werkgeversvereniging AWVN spelen de personeelstekorten en de vergrijzing een grote rol. „Bovendien: de zestiger van nu is niet meer de zestiger van twintig jaar geleden”, verklaart Jannes van der Velde.
Werkgevers proberen ervaren krachten langer vast te houden en veel werknemers willen zelf nog actief blijven. ‘Een kwart van de werkgevers vraagt AOW-gerechtigde werknemers langer door te werken, of werft hen actief’, schrijft AWVN in de nieuwe tussenevaluatie over het cao-jaar 2026.
De krappe arbeidsmarkt ‘verklaart eigenlijk alles’, stelt Van der Velde. „Werkgevers kijken: hoe waardevol zijn deze mensen nog?’’ Ouderen worden bijvoorbeeld ingezet als coach van nieuwe collega’s. In veel bedrijven is de werkbelasting groot, en dan schiet dat goede inwerken er nogal eens bij in.
Flexibele contracten en aangepaste voorwaarden na AOW
Bij Arbo Unie is afgesproken dat werknemers na hun AOW-leeftijd opnieuw een arbeidsovereenkomst kunnen krijgen. Arbeidsduur en werktijden worden in overleg vastgesteld. Bij reorganisaties wordt in principe eerst afscheid genomen van pensioengerechtigde werknemers.
Bij Canon Production Printing gebeurt doorwerken alleen op basis van wederzijdse vrijwilligheid en voor beperkte duur. Werknemers bouwen geen pensioen meer op, krijgen maximaal twaalf weken volledige loondoorbetaling bij ziekte en vallen niet langer onder generatiepactregelingen.
Ook in de cao van Zorg van de Zaak zijn uitgebreide afspraken gemaakt. Hier mogen maximaal zes tijdelijke contracten in vier jaar worden afgesloten. Bij ziekte geldt maar zes weken loondoorbetaling. Ook vervalt het recht op een ontslagvergoeding.
In cao’s van onder meer de rijksoverheid, zorg, techniek en onderwijs waren eerder al mogelijkheden opgenomen voor tijdelijke contracten na de AOW-leeftijd.
Menstruatieklachten erkend, géén verlof
Opvallend is verder de groei van afspraken over inclusiviteit, gezondheid en werk-privébalans. In 16 procent van de cao-akkoorden staan afspraken over gendertransitieverlof, het inwisselen van religieuze feestdagen of menstruatie- en overgangsklachten.
Tot een concreet menstruatieverlof komt het nergens. Spanje is in 2023 het eerste Europese land waar een wettelijk betaald menstruatieverlof is ingevoerd. In het Nederlandse hoger beroepsonderwijs is alleen vastgelegd dat werkgevers ‘rekening houden’ met menstruatie-, menopauze- en vruchtbaarheidsklachten.
De cao Uitgeverijbedrijf noemt dat werknemers ‘gefaciliteerd moeten kunnen worden’ bij menstruatie- en overgangsklachten. Ikea spreekt in zijn cao over ‘ondersteuning’ bij menstruatie- en menopauzeklachten.
Maatwerk en cultuurverandering in plaats van formeel verlof
Van der Velde ziet het in Nederland niet snel komen tot een specifiek menstruatieverlof. „Je kunt dit niet tot een maatschappelijk probleem verheffen, en de rekening vervolgens bij de werkgever neerleggen.”
Werkgevers zoeken hun heil liever in onderhandse afspraken. „Soms kunnen oplossingen heel simpel zijn; wat vaker thuiswerken, ruilen met collega’s. Als werkgever wil je je werknemer in staat stellen haar werk goed te doen. Maar dat vereist vooral een open gedachtewisseling met leidinggevenden op de vloer.”
De AWVN ziet op dit vlak wel een duidelijke kentering, zegt hij. „Er is echt een cultuurverandering gaande. De tijd van ‘niet zeuren’ is wel voorbij. ”
De cao voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf was begin dit jaar voorloper. Werknemers kunnen er afspraken maken over extra pauzes, flexibele werktijden of later beginnen.
Lees ook: Pensioenleeftijd omhoog naar 70: waarom duurzame inzetbaarheid al voor je 50e begint
300 euro voor zwaar werk
Opvallend is verder dat in meer dan de helft van alle onderzochte cao-akkoorden afspraken zijn gemaakt over zwaar werk. In sectoren als de metaal, industrie, infrastructuur en energie wordt samen met onderzoeksinstituut TNO onderzocht welke functies lichamelijk of mentaal zo belastend zijn dat werknemers ze niet gezond tot hun AOW kunnen volhouden.
In de Metalektro krijgen nieuwe deelnemers vanaf 2026 bijvoorbeeld 300 euro bruto per maand extra RVU-uitkering. Bij ProRail mogen werknemers eerder stoppen als hun functie op een speciale ‘zwaarwerk-lijst’ staat.
Werkgevers: stroeve onderhandelingen, lonen stijgen 3,3 procent
De gemiddelde loonafspraken in nieuw afgesloten cao’s in Nederland komen tot en met juni uit op 3,3 procent per jaar. Dat is lager dan de 4,1 procent loonstijging van vorig jaar, meldt werkgeversvereniging AWVN, die de onderhandelingen met de vakbonden ‘opvallend stroef’ vindt verlopen.
Van der Velde: „We zien aan alle kanten dat het vestigingsklimaat in Nederland er bepaald niet op vooruitgaat. Maar we proeven weinig bereidheid van de vakbonden om hierover mee te denken.”
Het onderwijs is spekkoper met een gemiddelde contractloonstijging van 4,55 procent. Sectoren als chemie, industrie en papier blijven juist onder het gemiddelde. Dat komt onder meer door grote zorgen over bedrijfssluitingen.
Bron: AD
