Volgens GZ-psycholoog Emma Hafkamp (36) begint een vervullende carrière zonder spijt bij het onderzoeken van je drijfveren, aldus Intermediair.
Oude pijn bepaalt onbewust je gedrag
We denken – zeker als succesvolle professional – misschien dat we de baas zijn over onze gedachten en ons handelen, maar niets blijkt minder waar. „Je denken vormt de bril waardoor je naar de wereld kijkt”, zegt Hafkamp. „Veel mensen denken dat hun gedrag een rechtstreekse reactie is op de realiteit. Maar in werkelijkheid reageren we niet op feiten, maar op interpretaties.” Hafkamp legt uit hoe dat werkt aan de hand van het G-schema dat ze toepast op client Paul*.
- 1.
Gebeurtenis: Paul krijgt een mail van een medewerker die het niet met hem eens is
- 2.
Gedachte: Hij begrijpt mij niet. Als ik het niet zelf doe, gaat het fout
- 3.
Gevoel: Irritatie, spanning en lichte paniek
- 4.
Gedrag: Hij stuurt een scherpe reactie terug en voert het besluit zelf uit
- 5.
Gevolg: Op korte termijn heeft hij controle, maar op de lange termijn een team dat minder verantwoordelijkheid neemt.
„Het brein van Paul herkent onbewust zijn oude pijn van het niet gehoord en gezien worden en het verliezen van de controle. Zijn reactie is een overlevingsmechanisme, vermomt als leiderschap.”
De impact van perfectionisme en prestatiedrang
Hetzelfde principe geldt voor je carrièrekeuzes. Ga je voor de baan die je voldoening geeft of kies je toch voor die minder leuke baan met een hoger salaris? De bril waar Hafkamp het over heeft, wordt grotendeels gevormd in onze jeugd.
“Drijfveren en patronen die voortkomen uit een oude pijn, kunnen zich op termijn tegen je keren”
Emma Hafkamp GZ-psycholoog
Hafkamp ziet in haar praktijk dat veel succesvolle mensen dat succes hebben kunnen bereiken door een tekort in hun jeugd. „Dat hoeven geen grote trauma’s te zijn. Misschien heb je vroeger onbewust geleerd dat je zelfwaarde afhankelijk is van je prestaties, heb je jezelf met perfectionisme beschermd tegen kritiek of heb je geleerd dat je controle houdt door je emoties te onderdrukken.”
Het zijn krachtige drijfveren die je heel ver kunnen brengen. „Je weet hoe je moet doorzetten, discipline toont en niet klaagt. Je kunt 80 uur per week werken en denken dat het je niet moe maakt, en in moeilijke situaties waarin anderen bevriezen, denken: I got this. Op het eerste oog zijn het de perfecte ingrediënten voor mensen in leidinggevende posities.”
Maar, waarschuwt Hafkamp, drijfveren en patronen die voortkomen uit een oude pijn, kunnen zich op termijn tegen je keren. „Ze kunnen ervoor zorgen dat we opgebrand raken, maar ook dat we ons steeds verder verwijderd voelen van onszelf.”
Lees ook: Voormalig Action-CEO Ronald van der Mark steekt nu miljoenen in de strijd tegen burn-outs
Meer rust en voldoening vinden in je loopbaan
„Inzicht krijgen in je drijfveren en patronen kan je helpen de beweging te maken van meer naar waarom en van bewijsdrang naar betekenis”, legt Hafkamp uit. „Je gebruikt je prestaties dan niet langer om een leegte op te vullen, maar om betekenis te geven aan jezelf, je omgeving en de maatschappij. Wanneer je je bewuster wordt van hoe jouw drijfveren en patronen je handelen beïnvloeden, ontstaat er ruimte om bewustere keuzes te maken. Je kunt je (werk)leven dan zo inrichten, dat je er zelf ook van kunt genieten. De positieve energie die dat geeft, zorgt voor een ongekend groeipotentieel voor jezelf en je carrière.”
Maar hoe verkrijg je die inzichten? In Hafkamps boek Spijtvrij ondernemen deelt ze – naast persoonlijke verhalen, praktijkvoorbeelden en psychologische inzichten – verschillende oefeningen die je op weg helpen.
“Eén van de oefeningen is de vraag welke drie doelen jij recent voor jezelf hebt gesteld of gehaald”
Emma Hafkamp GZ-psycholoog
Eén van die oefeningen is de vraag welke drie doelen jij recent voor jezelf hebt gesteld of gehaald. Denk bijvoorbeeld aan een omzetdoel, promotie, lancering of award. Je noteert bij elk doel eerlijk waarom je dit wilde en schrijft bij elk doel of dit voortkomt uit P (pijn, bewijsdrang, angst of tekort) of uit V (volwassenheid, waarden, richting of integriteit). Vervolgens kies je één doel met een P en schrijf je één concrete stap op waarmee je dit doel kunt omvormen naar een V-doel. ‘Vaak kom je tijdens deze oefening achter drijfveren die je eerder niet doorhad. Door je drijfveren te bevragen zoals in de bovenstaande oefening, maak je ruimte voor jezelf om bewustere keuzes te maken.’
Een laagje dieper
Het onderscheid tussen P en V zit niet in het doel zelf, maar in de drijfveer erachter, legt Hafkamp uit. „Een P-doel voelt urgent, want het komt voort uit iets wat je wilt vermijden of bewijzen: de angst niet genoeg te zijn, de behoefte aan erkenning, of een leegte die je wilt dempen. Een V-doel voelt anders: het is geen reactie op een tekort, maar een keuze die voortkomt uit wie je wilt zijn en wat je echt waardevol vindt.”
Een concreet voorbeeld? „Twee ondernemers streven allebei naar omzetgroei. De eerste doet dat omdat stilstand aanvoelt als falen (P). De tweede doet het omdat groei ruimte geeft om meer mensen te helpen op een manier die bij haar past (V). Het doel is identiek, de brandstof is fundamenteel anders.”
Als je moeite hebt om bij de kern van je drijfveren te komen, kan het helpen om dit in gesprek met iemand anders te doen, tipt Hafkamp. „De ander kan je spiegelen en bevragen. Als je het liever alleen wilt doen, kan het helpen om bijvoorbeeld minimaal vijf keer de ‘waarom-vraag’ te stellen, zodat je steeds een laagje dieper komt.”
Bijvoorbeeld: ik heb doel x gesteld.
- 1.
Waarom? Omdat ik wil groeien.
- 2.
Waarom is dat belangrijk? Omdat groei betekent dat ik meer mensen aan kan nemen.
- 3.
Waarom is dat belangrijk? Omdat ik dan meer klanten kan bedienen.
- 4.
Waarom is dat belangrijk? Omdat ik dan meer impact kan maken.
- 5.
Waarom is dat belangrijk? Omdat ik er dan toe doe. Dan heb ik bestaansrecht.
Horizontale groei en gezonde verantwoordelijkheid
Wat Hafkamp betreft zouden veel meer mensen ruimte moeten maken voor wat zij horizontale groei noemt. Groei die gaat over het verdiepen van de relatie met jezelf en anderen. „In een professionele context hebben we het vaak alleen over de verantwoordelijkheden die je draagt voor je bedrijf, klanten of medewerkers, maar je hebt ook een verantwoordelijkheid voor jezelf. Als jij je drijfveren en patronen durft te onderzoeken en niet meer vanuit een oude pijn handelt, kun je niet alleen jezelf maar ook je zakelijke verantwoordelijkheden beter dragen. Dat kan je werk een stuk leuker en lichter maken. Ik vind het een hoopgevend idee dat je zoveel kunt veranderen alleen al door je bereidheid écht naar jezelf te durven kijken.”
*De casussen en personages die Hafkamp noemt uit haar praktijk zijn geanonimiseerd en waar nodig samengevoegd of gewijzigd om te voldoen aan de professionele richtlijnen en vertrouwelijkheidsvereisten van een GZ-psycholoog.
Bron: Intermediair, geschreven door Iris te Wieske
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
