Als je werk voelt als Bananasplit: de waarheid over bullshitbanen volgens Louis Goulmy

Ik moet iets bekennen. Toen ik net mijn grote-mensenbaan had, keek ik mijn ogen uit. Wat deden al die mensen de hele dag? Het voelde als een aflevering van Bananasplit, waarin ik elk moment Frans Bauer (voorheen Ralph Inbar) voor me kon zien staan om te checken of ik wel goed had opgelet op de universiteit. In het begin kon ik er nog wel om lachen, maar dat gevoel verdween al snel.

Mijn jeugdige verbazing sloeg om: bij de detacheerder waarvoor ik werkte, moesten we ons vooral blijven verwonderen. Ik zal u een voorbeeld van mijn verwondering geven. Ik waarschuw u vast: het heeft een hoog slapstickgehalte.

Sjoemelen met de urenregistratie

Ik schreef mijn uren per project op en die gingen ter controle naar de administratie. De administratie meldde dat mijn uren niet overeenkwamen met die van mijn voorganger. Daardoor kwamen ze in de problemen en zouden ze de berekeningen moeten aanpassen, wat ze liever niet deden. Hun oplossing was simpel: of ik mijn uren gelijk wilde houden aan die van mijn voorganger.

Als u dit even lachwekkend als zorgwekkend vindt, welkom in mijn wereld. Al snel sloeg mijn verbazing om in de vraag waarom ik hier überhaupt was en wanneer Frans Bauer eindelijk uit de make-up zou komen.

Maar mijn baan opzeggen was geen directe optie, want ik moest mijn huur betalen. Als net afgestudeerde was ik destijds blij dat ik een voet tussen de deur had, want economisch ging het in Nederland nog niet fantastisch. Eenmaal geconfronteerd met de hoeveelheid onzinwerk die werd gedaan, kon ik me er niet meer aan onttrekken dat dit in andere organisaties net zo ging.

Lees ook: Meer vrije tijd? ‘Op het werk verspillen we enorm veel tijd’

De kunst van het niks doen

Zo vertelde iemand mij onlangs dat haar naastgelegen afdeling een halve ochtend bezig was met het uitzoeken van een auto. Voor de goede orde: dit was geen overheidsinstelling, maar een private onderneming.

Daarin schreef hij Het verhaal van David Bolchover, The Living Dead, is in dit verband ook een aanrader. Hij beschrijft hoe hij in die periode steeds minder ging doen en steeds meer ging verdienen. Of neem de Duitse ambtenaar die na veertien jaar niksen een afscheidsmail naar zijn collega’s schreef dat hij goed voorbereid was op zijn pensioen, omdat hij al die tijd niets had gedaan.

Ligt het aan jou of aan de organisatie?

Dat mensen niet meteen hun baan opzeggen, is begrijpelijk, zeker als er kinderen in het spel zijn. Vaak proberen mensen in het begin nog iets aan de situatie te veranderen, maar zien ze al snel dat dit weinig effect heeft. Het zou overigens ook een vorm van ‘victim blaming’ zijn als we mensen met een bore-out of burn-out aanpraten dat ze het vooral aan zichzelf te danken hebben Jongeren en vrouwen hebben bovendien vaker een bore-out of burn-out.

Het ligt dus allang niet meer volledig aan het individu, maar steeds vaker aan de omgeving. De opmerking ‘had je maar een beetje beter je best moeten doen’ negeert de context waarin mensen ziek worden. Onderzoekers zijn daar duidelijk over: organisaties moeten meer inzetten op collectieve dan op individuele interventies.

Bovendien kreeg ik te horen dat ‘jongeren wel heel snel stoppen’. Je kent het vast wel van uitspraken als ‘Gen Z is lui en zijn snowflakes’. Het zou dus vooral aan mijn gebrekkige doorzettingsvermogen liggen, wat als triatleet op zichzelf best grappig is om te horen.

Om weer op hetzelfde punt uit te komen: het gaf mij meer voldoening om 3,8 km te zwemmen, 180 km te fietsen en een marathon te lopen dan om naar een kantoor te rijden zonder te weten wat ik moest doen en na 8 uur weer naar huis te gaan.

Het immuunsysteem van de status quo

Dat dit gebeurt, is logisch: het gaat om defensieve routines binnen organisaties die het systeem in stand houden. Ze werken als een afweersysteem dat een griepvirus aanvalt. Organisaties houden zich zo vooral bezig met het beschermen van de status quo. Het immuunsysteem van de organisatie treedt dan in werking. Tegenspraak en afwijkingen van het normale worden opgevangen, ingekapseld en uiteindelijk onschadelijk gemaakt.

Zit je er klaar voor? Dan komt hier mijn bekentenis. Ik zei eens bij thuiskomst van mijn werk dat ik het niet erg zou vinden als de hele toko zou afbranden.

Een opmerkelijke gedachte, nietwaar? Ook niet helemaal vrij van agressie. Hoe kan het dat je je door werk, en vooral door de zinloosheid ervan, zo slecht kunt voelen?

Lees ook: Voltijdsbonus? Niet doen, want het vergroot genderongelijkheid, vindt Louis Goulmy

Bullshitbanen en het verlangen naar de reset

De laatste tijd ben ik me steeds meer gaan verdiepen in onzinnig en leeg werk, ook wel bekend als bullshitbanen. In het boek ‘Bullshit Jobs’ van David Graeber lees ik dat mijn bekentenis niet uniek is. Velen zouden het niet erg vinden als morgen alles tot de grond toe zou afbranden.

„I cannot wait for the sea levels to rise and the apocalypse to come because I would rather be out hunting fish and cannibals with a spear I’d fashioned out of a fucking pole than doing this fucking bollocks.” - David Greaber, auteur van het boek Bullshit jobs (pagina 130).

Ik voelde me niet alleen zinloos, maar ook schuldig. Ik ontving immers salaris dat door de belastingbetaler werd betaald. Dit schuldgevoel, het idee dat je je salaris niet waarmaakt, geldt voor de meeste mensen. De meeste mensen willen bijdragen aan iets groters dan henzelf. Uiteraard willen we daar ook geld mee verdienen. Of zoals Richard Ryan zei: ,,People who are intrinsically motivated should not be deprived of the extrinsic benefits that work offers too’’.

Met geld verdienen is dus niets mis, al moet je bij een sollicitatiegesprek niet zeggen dat je voor het geld werkt.

Het toneelstuk dat 'werk' heet

Het is vreemd dat zoveel banen zinloos zijn en dat we daarin tijd verdoen en talent verspillen. De meest voor de hand liggende voorbeelden zijn natuurlijk de vergaderingen die we houden Vier vergadervrije dagen leiden tot een productiviteitstoename van 74 procent, minder micromanagement en meer zelfstandigheid en autonomie.

Veel mensen zien dit en willen er iets aan doen, maar het bespreken van onzinwerk heeft vaak persoonlijke consequenties. Niet bij een vergadering aanwezig zijn, maakt je in de ogen van het team minder betrokken. Het beste wat je kunt doen om je huur of hypotheek te blijven betalen, is je als laatste redmiddel stil te houden.

Ik spreek nu regelmatig mensen over dit onderwerp en off the record wordt dit bevestigd. Steek je hoofd niet te ver boven het maaiveld uit. Zorg dat je niet te veel opvalt en doe gewoon je werk. De meeste mensen hebben naast hun werk wel wat beters te doen.

Lees ook: De epidemie van ‘leeg werk’: waarom motivatie-expert Louis Goulmy waarschuwt voor de bore-out

Pseudo-productiviteit

Als motivatie-expert vind ik dit enorm fascinerend. Hoe kan het dat iets wat we zo veel en zo lang doen, namelijk werken, niet iets is waar we met trots over vertellen? In plaats daarvan klagen we erover op verjaardagen en bij het koffiezetapparaat, zonder er iets aan te doen.

Daardoor komen we tijd tekort voor dingen die in het leven veel belangrijker zijn dan doen alsof. Cal Newport noemt dit in zijn boek ‘Slow Productivity’ pseudo-productiviteit. Het is één van de vele uitwassen van onze huidige werkweek.

Daar verwonder ik me nog dagelijks over.

Wil je weten of je een onzinbaan hebt, doe dan deze scan.

Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox en schrijf je hier gratis in.