Nog nooit waren er zoveel mogelijkheden om problemen op te lossen beschikbaar als nu. Tegelijkertijd zien we dat het ziekteverzuim de afgelopen tien jaar is toegenomen en psychische klachten een steeds grotere rol spelen.
Dat roept de vraag op waarom het lijkt alsof wij, ondanks alle beschikbare oplossingen, steeds meer moeite hebben met menselijke problemen.
Waarom menselijke problemen niet als technische problemen werken
Onze wereld is voor een groot deel maakbaar. Voor technische problemen vinden we steeds sneller oplossingen. Aan de menselijke kant werkt dit echter anders.
Wanneer wij last ervaren van menselijke vraagstukken, zie ik dat mensen geneigd zijn die op dezelfde manier op te lossen als technische problemen en daar maak ik mij zorgen over. Als coach of als leidinggevende in een team is het van belang om te begrijpen waarom iemand iets als een probleem ervaart.
Looksmaxing: wanneer zelfoptimalisatie doorslaat
Een van mijn favoriete tv-programma’s is ‘Even tot hier’ en in april hoorde ik voor het eerst over het fenomeen looksmaxing. Het gaat om het idee dat je je uiterlijk kunt perfectioneren, maar op een manier die steeds extremere vormen aanneemt. Het gaat niet om het trainen van spieren, je haar verzorgen of make-up gebruiken.
Nee, online zijn veel filmpjes te zien waarin mensen hardere maatregelen nemen, zoals met een pan of hamer op hun eigen kaaklijn slaan, zodat microtrauma’s ontstaan en een zogenaamd mooiere kaaklijn ontstaat.
Al langer zijn cosmetische ingrepen bekend, zoals botox, fillers en andere correcties. Het gaat om een bepaald ideaalbeeld en om wat mensen drijft zulke extreme maatregelen te nemen om er beter uit te zien.
Lees meer: Waarom multitasken de sluipmoordenaar van je rendement is (en hoe je als leider de regie pakt)
Het probleem is niet het probleem, maar hoe we ermee omgaan
Ik ben ervan overtuigd dat hun probleem niet is opgelost zodra de behandeling klaar is. Dit voorbeeld illustreert hoe wij ons in de moderne westerse samenleving tot problemen verhouden. Het probleem is zelden het probleem.
De manier waarop wij ons tot problemen verhouden, is dat wel. Als eerste reactie zie je vaak bewegingen om het probleem niet echt aan te gaan. Er zijn drie patronen die ik veel tegenkom.
Het vermijden van het probleem (weglopen)
Het gehecht raken aan het probleem (blijven zoeken)
Het verdoven van het probleem (afleiden)
1. Problemen vermijden: weglopen voor ongemak
Het vermijden van het probleem gaat bijvoorbeeld over weglopen voor ongemak om alles eraan te doen het moeilijke niet te hoeven ervaren. Het probleem wordt niet aangegaan en het gevoel ervan wordt vermeden. Gedrag dat hierbij past, is direct afleiding zoeken, jezelf groot houden, altijd positief blijven en jezelf helemaal vol plannen. Het gevolg is dat het gevoel wordt weggerationaliseerd, zich opstapelt en vroeg of laat een uitweg vindt, maar dan vaak op een onhandige manier en op een onhandig moment.
“Oplossingen worden dan vaak vanzelf duidelijk of het probleem blijkt helemaal geen probleem meer te zijn.”
Sander van der Eijk
2. Vast blijven zitten in problemen: blijven zoeken zonder te veranderen
Het gehecht raken aan het probleem gaat over blijven zoeken zonder echt te bewegen. Inzichten verzamelen zonder het gedrag echt te veranderen. Iemand is gemotiveerd om aan zichzelf te werken, maar verliest zichzelf in deze zoektocht. Nog een opleiding, nog een boek, in de hoop dat het nu wel verandert, maar ondertussen verandert er niets fundamenteels en blijft het probleem bestaan.
3. Problemen verdoven: afleiding en consumptieve verslaving
Het verdoven van het probleem komt in de huidige westerse samenleving steeds vaker voor en uit zich in de neiging om alles in het leven gemakkelijk te maken, met zo weinig mogelijk inspanning en uitdaging. Dit leidt bijvoorbeeld tot verslavingen aan sociale media, televisiekijken, passieve sportbeoefening, consumptief gedrag, alcohol en drugs. Dit dient als middel om het probleem niet te hoeven voelen. De afgelopen tien jaar zijn deze vormen van verleiding en verslaving radicaal toegenomen en ik verwacht dat we daar als samenleving later de prijs voor zullen betalen.
Wat zit er achter de drang naar zelfoptimalisatie?
Terug naar het voorbeeld van looksmaxing. Niet het kapotmaken van je eigen gezicht is het probleem, al is dat wel het geval als je daardoor blijvende schade aan je gezicht en gezondheid veroorzaakt, maar de overtuigingen of het gedrag erachter.
Bijvoorbeeld het vermijden van de werkelijkheid: het weglopen voor het feit dat wij ouder worden, ziek kunnen worden en uiteindelijk doodgaan. Of het gehecht zijn aan het probleem: het blijven zoeken. Iemand die eindeloos blijft geloven dat de volgende zelfoptimalisatie de oplossing biedt. Of is het een verslaving, een afleiding, waardoor iemand zich kort beter voelt, waarna de onrust terugkeert?
In de praktijk valt mij op dat cliënten aan het begin van het coachtraject vaak zeggen: ,,Ik wil praktische en oplossingsgerichte coaching." Ik begrijp die neiging, maar het is effectiever om de achterliggende gedragspatronen, aannames en overtuigingen te begrijpen.
Pas als dit helder is, heeft het zin om verder te kijken. Oplossingen worden dan vaak vanzelf duidelijk of het probleem blijkt helemaal geen probleem meer te zijn, omdat de houding tegenover en de relatie tot het probleem fundamenteel zijn veranderd. Ook ik voel vaak de neiging om een probleem direct voor iemand op te lossen, mezelf inbegrepen. Dit kan echter ineffectief en soms zelfs totaal ongepast zijn. Eerder schreef ik over de manier waarop ik een probleem, een vormdip, probeerde op te lossen en waarom dat niet werkte.
Hoe ga je op een andere manier om met problemen?
Wanneer je innerlijke problemen ervaart of die bij anderen ziet, kijk dan vooral naar hoe iemand met het probleem omgaat voordat je oplossingen aandraagt. Weglopen voor problemen, het gehecht raken aan problemen of het zoeken naar afleiding. Let vooral op de derde vorm, die zich steeds vaker uit in consumptieve verslavingen, enkel om het probleem niet te hoeven voelen. Wat deze drie manieren gemeen hebben, is dat er geen werkelijk contact ontstaat met wat er echt speelt. Dit brengt je niet dichter bij een duurzame oplossing.
Lees via deze link eerdere expertblogs op BusinessWise.nl van topscheidsrechter / leiderschapscoach Sander van der Eijk.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in en maak kans op een mini-robot, Microduck!
