„Als de verhouding tussen draaglast en draagkracht voor werknemers uit balans is, lost een vakantie dat niet op. Ik hoor mensen vaak zeggen: ‘Als ik een dag aan het werk ben, ben ik de vakantie alweer vergeten.’”
Patrick Nijhoff (53) is organisatieadviseur/auteur en komt al jaren bij allerlei bedrijven en instellingen over de vloer. Van kleine bedrijven tot multinationals en zorginstellingen, zo vertelt hij in het AD.
Hij begint eigenlijk altijd met luisteren naar wat werknemers vertellen. En dat is toevallig ook een vaardigheid die hij van nature goed in de vingers heeft. „Mensen nemen mij heel snel in vertrouwen en zeggen soms: ‘Dat heb ik nooit eerder aan iemand verteld.’”
Alleen al door te luisteren kunnen mensen opbloeien. „Het gaat fout als mensen zich niet gezien, niet gehoord en niet gewaardeerd voelen. Dan worden ze futloos, verliezen ze hun motivatie en haken ze langzaam af. Daarnaast zie je in organisaties roze verzuim: medewerkers werken wel, maar functioneren niet optimaal. Dat blijft vaak lang onzichtbaar, terwijl het een vroeg signaal van uitputting kan zijn.”
Lees ook: Dit zijn de 10 beste steden voor een workation
“Een vakantie kan een medewerker wel opladen, maar verandert niks aan de organisatie”
Patrick Nijhoff Organisatieadviseur
‘Is het bedrijf zelf de patiënt?’
Wat bedrijven volgens Nijhoff vaak niet in de gaten hebben, is dat de manier waarop ze georganiseerd zijn eraan bijdraagt dat personeel omvalt. „Misschien is het bedrijf zelf wel de patiënt. Mensen weten niet meer waar de organisatie voor staat. Klanten lopen weg en niemand weet waarom.”
Volgens Nijhoff verklaart dat ook waarom mensen soms al kort na hun vakantie alweer vermoeid raken. „Een vakantie kan een medewerker wel opladen, maar verandert niks aan de organisatie. Als het werk zich heeft opgestapeld en de werkdruk onverminderd hoog is, kan de nieuwe vakantie-energie binnen enkele dagen weer verdwijnen.”
Het wordt lastig als medewerkers niet (meer) trots zijn op hun werkgever en het gevoel krijgen dat de organisatie haar betekenis verliest. Dan ervaren ze hun werk ook vaak als minder zinvol. „Vaak zeggen ze dat niet tegen hun chef en dan kan dat heel lang onder de radar blijven. Mensen zeggen: ‘Oké, prima, doe ik.’ En blijven vervolgens gewoon hun eigen ding doen.”
Afschalen voor je vakantie
Direct leidinggevenden spelen volgens Nijhoff een cruciale rol in het welbevinden van medewerkers. „Zij moeten tijd nemen voor een gesprek, ook over privézaken die soms een rol spelen. Zoeken naar de mens áchter de functie. Maar veel leidinggevenden hebben dat nooit geleerd.”
Goed, tot zover de instructie: hoe word ik een empathische chef? Maar hoe zit het nou met die vakanties? „Om te beginnen moet je afschalen voordat je op vakantie gaat”, zegt Patrick Nijhoff.
„Het is niet goed voor je lichaam om tot op het laatste moment volop bezig te zijn en dan ineens over te schakelen naar helemaal niks. Het duurt een paar dagen voordat de spanning echt wegzakt.”
Met afschalen bedoelt Patrick dat je goed selecteert welk werk per se af moet en welke klussen kunnen blijven liggen tot na je vakantie. „Als er niks kan blijven liggen, moet je op tijd voor een vervanger zorgen. Iemand die jouw afspraken kan overnemen. En zet een paar dagen voor vertrek je afwezigheidsassistent aan, zodat mensen die je mailen automatisch bericht krijgen dat je er niet bent.”
Dan hoef je dus je mail tijdens je vakantie niet te lezen. Wil je na je vakantie niet tegen een hele berg mails aankijken, dan kun je ze tijdens je vakantie toch lezen en alvast weggooien wat niet belangrijk is. „Als je daar rust van krijgt, moet je dat doen. Maar niet iedereen kan ertegen om altijd maar aan te staan.”
Lees ook: Hoe schrijf je een goede out-of-office voor je werkmail? ‘Humor is altijd tricky’
Uitgeputte jongeren
Dat altijd aanstaan is een van de redenen waarom steeds meer mensen zich overvraagd voelen op hun werk en soms uiteindelijk bezwijken onder de psychische druk die dat met zich meebrengt. Met name onder jongeren komen uitputtingsklachten relatief vaak voor, terwijl zij tegelijkertijd paradoxaal genoeg veel strikter de grenzen tussen werk en privé bewaken.
„Ze kiezen er vaker bewust voor om niet altijd aan te staan. Zij zetten bijvoorbeeld veel vaker dan ouderen om 17.00 uur hun werktelefoon uit. Ze houden zich veel preciezer aan wat er in de arbeidsovereenkomst staat en zijn kritischer op wat de organisatie van ze vraagt.”
Nijhoff hangt er geen waardeoordeel aan, maar stelt dat de draagkracht van een team leidend moet zijn. „Wat is de werklast, wat kunnen we aan? Maken we scherpe keuzes in wat we niet meer aankunnen of richten we het werk misschien slimmer in?” Er zijn bijvoorbeeld kraamzorgorganisaties die geen cliënten meer aannemen en hen doorverwijzen naar collega-instellingen.
“Als werk zich tijdens jouw vakantie heeft opgestapeld, is stress in een mum van tijd terug”
Patrick Nijhoff Organisatieadviseur
Je eerste werkweek?
Toch nog even terug naar de vakanties: het is zeker ook niet goed om je eerste werkweek vol te proppen met afspraken? „Haha, correct. De functie van vakantie is ontspannen en jezelf weer opladen, ook mentaal. Als werk zich tijdens jouw vakantie heeft opgestapeld, is stress in een mum van tijd terug.”
„Wees dus zuinig met vergaderingen en nieuwe projecten in je eerste werkweek. En het kan geen kwaad je tijdens je vakantie te bezinnen op je werk. Geeft het nog voldoening of ben je aan iets anders toe? Maar ik kom terug op het belangrijkste van alles: stel jezelf en je team vaker de energievraag: wat kost energie en wat geeft energie?”
