,,Ik heb wel heel erg het gevoel gehad dat ik rond mijn veertiende een tijdlang echt terug werd gebracht tot een soort van casus”, vertelt hij in onze podcast Move on Up. Op de middelbare school kwamen er onderzoeken en werd op een gegeven moment een label in de richting van Asperger op hem geplakt. Dat label bleek later niet te blijven staan, maar de ervaring zelf bleef wel hangen.
Hij merkte het vooral aan de manier waarop mensen hem behandelden. „Hoe leraren met je omgaan. Dat je op bepaalde uren ander werk moest doen of een andere benadering kreeg.” Hoeveel daarvan precies in zijn hoofd is opgebouwd en hoeveel er letterlijk zo gebeurde, laat Van Leeuwen in het midden. Maar het gevoel kent hij nog scherp. „Dan heb je daar, voor mijn gevoel, ook niet goed genoeg iets tegenover te zetten.”
Hij omschrijft het als kaal en naakt, teruggebracht tot iets waar je geen invloed op hebt. ,,Als je mij terugbrengt tot één karakteristiek of één label, dan word ik heel fel.” Meteen daarachter volgt ook de les die voor hem nog altijd overeind staat: ,,Je moet het ook bij een ander niet doen.”
Lees en luister ook: Siri Mauer (ABN AMRO) dacht dat werk alles was, tot een maandag in de tuin haar de essentie van het leven leerde
“Blijf jij nieuwsgierig? Stel je me nog een paar vragen? ”
Roel van Leeuwen KLM
Je oordeel heb je snel klaar
Juist daar raakt voor Van Leeuwen iets wat veel breder doorwerkt dan alleen zijn jeugd. Hij doet nergens alsof mensen zonder oordeel door het leven gaan. Natuurlijk zijn die eerste reflexen er, maar voor hem begint daar juist het echte werk. „Het is wel jouw keuze of je daar ook meteen naar handelt of niet.”
Die gedachte loopt direct door in de manier waarop hij met mensen werkt. Juist op dat punt wil hij anderen uitdagen. ,,Blijf jij nieuwsgierig? Stel je me nog een paar vragen? Of denk je meteen: het zal er wel zo één zijn, dus ik ga hem zo behandelen?”
Ook van mensen die onder hem leidinggeven vraagt hij dat. Niet dat zij volledig objectief zijn, zegt hij erbij, ,,dat ben ik zeker ook niet”. Maar wel dat ze hun eerste reflex herkennen en daar niet automatisch in meegaan.
Hij formuleert het zo: ,,Die nieuwsgierigheid wat langere tijd vasthouden voordat je een oordeel velt, dat vind ik wel een eigenschap die ik op waarde schat.” Want zodra die nieuwsgierigheid verdwijnt, ziet hij ook wat ervoor in de plaats komt. ,,Dan ga je dingen doen vanuit aannames of vanuit overtuigingen, vanuit vooroordelen die je over elkaar hebt. Volgens mij raak je elkaar dan altijd kwijt.”
Daar raakt het voor hem ook aan iets groters dan teamdynamiek alleen. ,,Als je het over elkaar gaat hebben, in plaats van dat je het vanuit nieuwsgierigheid aan elkaar vraagt, dan noem je het op een gegeven moment polarisatie.”
Lees en luister ook: ‘Ik heb geleerd om eerst mens te zijn en dán pas leider’: Malou van der Pal (Luchtverkeersleiding Nederland) werd van bikkelharde manager een beschouwend leider
Mensen moeten weten wat ze aan je hebben
De eerste momenten waarop Van Leeuwen merkte dat leidinggeven iets voor hem kon zijn, lagen niet bij KLM, maar veel eerder terug in de tijd. Hij begeleidde jarenlang georganiseerde reizen en merkte daar voor het eerst dat hij het leuk vond om groepen mee te krijgen.
,,Ik heb heel lang jongerenreizen begeleid in zomers.” Wat begon als een leuke manier om zelf een goede zomer te hebben, werd ook een eerste leerschool in aansturen. ,,Hoe krijg je een groep mee? Of dat nou uiteindelijk dan vakantiedeelnemers zijn of nu de mensen in de operatie. Ja, ik denk dat daar heel veel overlap in zit.”
Daar ligt voor hem nog altijd een belangrijk deel van de aantrekkingskracht van het vak. ,,Ik denk dat het heel erg belangrijk is dat je een groep mensen, in welke grootte of van welke soort dan ook, mee kunt krijgen. Dat je een lonkend perspectief kunt bieden, dat je een verhaal kunt vertellen.” En ook: ,,Dat mensen weten wat ze aan je hebben.”
Die lijn trekt hij ook door naar zijn werk bij KLM. In die omgeving ziet hij snel hoe belangrijk het is dat woorden en werkelijkheid niet uit elkaar gaan lopen. ,,Mensen zijn niet gek.” Ze hebben volgens hem snel door wanneer iemand bluft of zaken mooier maakt dan ze zijn. ,,Dan heb ik liever een leider die ook eens sorry zegt voor iets wat niet is gelukt, dan dat je de hele tijd probeert om alles maar met een laagje chroom te bedekken.”
“Begin vanuit het vraagteken in plaats van vanuit het uitroepteken”
Roel van Leeuwen KLM
Niet te snel afhaken
Tegelijk weet Van Leeuwen ook van zichzelf dat hem dat niet altijd lukt. Er zijn onderwerpen waarop hij meteen geraakt wordt. Vooral als hij merkt dat mensen zichzelf of hun groep boven anderen plaatsen, of anderen terugbrengen tot één kenmerk.
Hij hoort het ook aan zichzelf. ,,Ik ga wat meer staccato praten, denk ik. Iets minder vragen stellen.” En hij ziet ook meteen wat er dan gebeurt. ,,Ik schiet eigenlijk precies in de valkuilen die ik net zelf schets.”
Juist daarom zit hij zo op die open houding. Niet omdat hij zelf altijd boven dat mechanisme staat, maar omdat hij weet hoe snel het werkt. Zijn uitgangspunt daarbij is simpel: „Gewoon beginnen vanuit het vraagteken in plaats van vanuit het uitroepteken.’’ Tegelijk doet hij ook niet alsof je met iedereen goed moet kunnen samenwerken. „Nee, zeker niet. Dat kan ik ook niet.” Maar, zegt hij er meteen achteraan: „Het siert je als je de tijd geeft om het echt even te ontdekken.”
Onder dat alles zit nog een tweede vraag, eentje die hij zichzelf soms letterlijk stelt als hij naar huis rijdt: ,,Ben ik nu nog echt oké? Of ben ik een act?” Van Leeuwen vertelt dat hij het leuk vindt om af en toe een beetje te ontregelen, om net een andere vraag te stellen of dingen in beweging te krijgen door het anders aan te vliegen. Maar zodra dat te doordacht wordt ingezet, verandert er iets. ,,Als je er dus heel bewust mee bezig gaat, dan wordt het een soort spel of een soort act. En dan ben ik ervan overtuigd dat het ook meteen minder effectief authentiek wordt.”
Lees en luister ook: ‘Mijn eerste rol is vader’: Bernard Dingemans (general manager BNL L’Oréal) zei bewust nee tegen internationale kansen
Dat raakt ook aan schaamte. Hij beschrijft een training waarin hij precies wist welk gedrag hij wilde laten zien, maar het niet deed omdat er anderen zaten te kijken. ,,Ik weet nu wel welk gedrag ik hier moet vertonen en ook wil vertonen. Maar ik doe het niet.” ,,Ik denk dat ik in wie ik wil zijn en wat voor leider ik wil zijn, echt nog te veel bezig was met hoe anderen naar me kijken, wat anderen van me vinden.” En als dat gebeurt, zegt hij, voelt hij zich achteraf eigenlijk nooit tevreden. ,,Ik ben bijna nooit trots op mezelf als ik me daardoor heb laten leiden.”
Wat in het gesprek overeind blijft, is eigenlijk vrij simpel. Een eerste oordeel is menselijk. Maar daar hoeft het niet bij te blijven. Je kunt ook nog even wachten. Nog een vraag stellen. Nog even proberen te begrijpen waar iemand vandaan komt. Of, zoals Van Leeuwen het zelf zegt: ,,Blijf jij nieuwsgierig? Stel je me nog een paar vragen?”
In Move on Up vertelt Roel van Leeuwen ook over de impact van de sneeuwval op Schiphol. Hij zat nog geen twee maanden in zijn nieuwe rol toen de winterweek bijna al het vliegverkeer stillegde.
De leiders van morgen hoor je nú, in Move on Up. Gerben van Driel gaat in gesprek met talenten uit het bedrijfsleven, met vernieuwers en durvers die het nu al anders doen. Ze delen hun visie op leiderschap, innovatie en persoonlijke groei en benoemen de uitdagingen van vandaag. Hoe maken zij het verschil voor een succesvolle toekomst?
Move on Up is elke dinsdag live te horen tussen 13.00 en 14.00 uur op New Business Radio, live te zien op BusinessWise.nl en daarna op je favoriete podcastkanaal te vinden.
Ontvang elke week het beste van BusinessWise in je mailbox. Schrijf je hier nu gratis in:
